Strauk i naturfag?

På reis i Noreg er det mangt ein kan kome over. Eg har full forståing for at vi som gjester skal vere varsom med bruk av vatnet. Det har hendt eg har dusja i rimeleg kaldt vatn. Nokre heite gloser og tankar til dei som har tømt varmtvatntanken før meg har vore til hjelp under «ekspressdusjinga».

Å påstå at vatn ikkje er fornybart eller at vi ikkje får nytt vatn er å dra det for langt, spesielt når Gudbrandsdalslågen og Mjøsa ikkje er langt derifrå. Lurer på kva dei trur fell frå himmelen i både flytande eller fast form er…

Ikkje la framande få tilgang til dine data

I dag sprakk nyhende om at ein ekstern aktør har hatt tilgang til konti og innhald i Stortinget sitt IT-system. Førebels veit vi ikkje kva, kor mykje og kor sensitivt det dei har hatt tilgang til er.

Når Stortinget kan rammast, viser det at alle kan råkast. Mange av dykk har teikna e-postkonto på store skytenester som Gmail og Microsoft (Office) 365. Google og Microsoft sine tilbod er mykje meir enn e-post. Dei tilbyr deg lagring av e-post, chat, dokument, video, bilete og meir. Alt tilgjengeleg frå kor som helst og på forskjellig utstyr og appar. Ja, eg er storforbrukar av slike tenester. Eg vil ikkje at framande skal ha tilgang til mine data.

  • Kva du gjere for å sperre andre ute frå dine data?

Eit godt passord er viktig, men det aller viktigaste er at du gjer som banken: Alle konti med det næraste og kjære for deg skal sikrast 2-faktor, ein ekstra faktor i tillegg til passordet.

  • Den enklaste formen for 2-faktor er at du registrerer ditt telefonnummer på tenesta og aktiverer 2-faktor. Det vil gi deg ein kode på SMS du må taste inn for å logge deg inn.
  • Den beste formen for 2-faktor er å setje det opp i ein app på telefonen din. Som oftast brukar du kamera til å fange ein QR-kode på skjermen som set opp den andre faktoren.

Appane fins i ulike variantar. I den enklaste form får du ein tallkode du i tillegg til passordet må taste inn.

Både Microsoft og Google har sine versjonar som er spesialtilpassa deira tenester, men appane kan brukast til å håndtere 2-faktor for andre tenester òg. For Microsoft og Google sine tenester treng du berre trykke godkjenn på varsel om innlogging.

Du vil ikkje bli avkrevd den andre faktoren på utstyr du har sett opp som ditt utstyr. Vanlegvis er det så enkelt som å krysse av for dette, når du loggar deg inn på tenesta med utstyret. Som minimum kan du bli avkrevd passordet, med mindre app eller utstyr er sikra med andre ting som ansiktsgjenkjenning, fingeravtrykk, eigen PIN-kode eller ein fysisk tryggleiksnøkkel.

Om framande skulle greie å få tak i passordet ditt og forsøke å logge på, vil dei bli bedt om den andre faktoren. Du vil kunne merke det ved at du får ein SMS eller varsel om godkjenning av pålogging gjennom appen. For sistnemnde er det viktig å ta ein fot i bakken og ikkje trykke godkjenn. Får du eit slikt varsel, skiftar du passord, vel vitande om at dei ikkje har greidd å kome seg inn.

  • I kveld set du opp 2-faktor på dine mest nære og kjære tjenester, f.eks.
    • e-post,
    • sosiale medier,
    • fototenester,
    • filsynkronisering (som Dropbox),
    • og andre tenester du meiner treng eit ekstra lag tryggleik.

Tur: Kvålen til høgspentmastene mot Henjadalen

Frå Kvålen er det fritt val om du går opp via Haohaug til Baukasengene eller om du, som eg, tek den nye skogsvegen, under arbeid, frå Vetlagjerdet. Før skogsvegen svingar inn i skogen, kan du ta eit lite overblikk over Vetlagjerdet, hogstfeltet og stien opp til Åsen som kan ta deg vidare til Fadnastølen.

Opp langs skogsvegen passerer du gamle slåttebøar til Njøs-gardar. På slutten må du litt ned att før du er ved Baukasengene og stien til Skagasete.

Du tek av frå Skagasetestien på ein sti merka med blå nylontau heilt opp til linjetrasseen. Du går gjennom granfelt og passerer gamle løer på vegen opp. Heile turen, med unntak av nokre titals meter før Baukasengene, har god stigning. Den tyngste biten er nok dei siste 3-400 meterane før du kjem til linjetraseen. Utsikta derimot kan ein ikkje klage på.

No class, Ap

Too late ya can’t catch up now
You face the wrong way anyhow

-Lemmy

Det har vore ei turbulent veke. Trøndelag Ap ville gi Trond Giske ein ny sjanse, men Arbeiderpartiet viser sitt sanne eg. Har du gjort dumme ting, også ting som ikkje er strafferettsleg straffbare, er du merka for evig tid. At Trond Giske tok meldingane inn over seg og orsaka åtferda si for 3 år sidan tel ikkje. Inga orsaking er god nok. I Arbeiderpartiet har ingen krav på ein ny sjanse.

Eg la merke til at AUF forlot salen og hevdar dei protesterte mot ein stortingspolitikar som ikkje har erkjent at han har trakassert unge jenter, men vil ikkje kommentere det meir. Orsakinga han framsette for 3 år sidan meinar eg var god nok. For meg ser det ut til at AUF er ei gruppe med personar som aldri vil eller kan tilgi.

Eg oppfattar AUF si handsaming av Trond Giske som eit signal på at vi om nokre år kan kome til å stå over endringar i det strafferettslege systemet vårt. Kan ein aldri tilgi dumme ting som er gjort, kan samfunn sjå på strafferettsleg dømte nullstilte/tilgitt når straffa er sona ferdig? Vil vi få eit samfunn der ingen kan sei seg ferdig når straffa er sona?

Your perfect smile
Betrays your lack of style

-Lemmy

Trond Giske var, etter mi meining, politisk den beste av dei som sat i leiinga av Arbeiderpartiet dei siste åra. Han var god til å formidle bodskapet og framstod ikkje så polert og glatt som resten av leiartrioen.

Eg synes innlegget frå Laila Bøkestad Nilsen: Nå er det hærefløtte mæ nok! seier det meste. Ja, Arbeiderpartiet har med håndteringa av Trond Giske vist at dei har ein mobbekultur. Støre virkar passiv og Tajic kan ein ikkje vente noko av. Arbeiderpartiet var arbeidarane sitt parti, men leiarane vil ikkje «bli dritne på fingrane» når dei bør ta tak i ei vanskeleg sak.

Snart er det val. Arbeiderpartiet har gitt seg sjølv eit så stort handicap at det skal mykje til før eg ofrar ein slik kultur ein tanke.

Trådlause blåtann-hovudtelefonar

Sidan eg har passert eit halvt århundre i alder, er eg godt van med kabla hovudtelefonar. Frå jula 2019 har eg nytta trådlause blåtann-hovudtelefonar saman med mi stasjonere maskin til videoredigering.

Trådlaust skulle eg kunne vandra litt omkring i huset: Setje igong ein kopp kaffi på kjøkkenet og gjere andre småærend. I praksis fungerer det ikkje. Vandrar eg for langt frå datamaskina, skapar det problem for den trådlause oppkoplinga. Berre ein tur på under 5 meter kan vere nok. Eg merkar det ved ørsmå brot i lyden. Når eg kjem tilbake til pulten, er lyden og video ikkje lenger synkronisert. Det er snakk om millisekund, men det er knapt noko meir irriterande enn bilete og lyd som ikkje er synkronisert. Med fleire turar bort frå PCen blir det verre.

Eg har sjekka om hovudtelefonane har vore sett som standard kommunikasjonsening i Windows. Det har dei vore heile tida. Dei absolutt siste Bluetooth-drivarane for Windows til blåtann-kortet i PCen vart installert utan at det medførte nokon skilnad. Windows 10 er også fullt ut oppdatert.

Til slutt testa eg dei trådlause hovudtelefonanane på ei maskin med eit anna operativsystem og blåtann-kort. Det er ingen forskjell om eg køyrer Microsoft Windows eller Linux Mint. Problemet må ligge i den trådlause blåtannoppkoplinga uavhengig av operativsystem og maskinvare i PCane. Løysinga er å kople frå og til att hovudetelefonane, men slikt tek tid og må gjerast fleire gonger i løpet av ei økt. I praksis endar eg opp som før:

  • Dei kabla hovudtelefonane må eg legge att ved PCen pga av kabellengda.
  • Dei trådlause hovudtelefonar må eg leggje att på pulten ved PCen sidan berre små turar skapar problem.

Eit siste problem med trådlause hovudtelefonar er at ein må lade dei. Det hender at batteriet går tomt, sidan eg ikkje har dei på lading heile tida eg ikkje brukar dei. Då må eg bruke kabel til eg kan legge dei på lading.

Microsoft er på ballen

I løpet av sommaren har fleire store aktørar vorte ramma av «ransomware» eller lausepengevirus. Enkelt forklart er det skadeleg programvare som krypterer filene dine og etterlet ein utpressingsmelding. Dersom du ikkje betaler innan ein frist, er dine data tapt for evig tid. Med gode rutiner for sikkerheitskopiering kan ein kome nokolunde skadefritt ifrå dette. Det blir ein god del ekstra arbeid og tapt arbeidstid, men kostnaden treng ikkje bli for stor.

I sommar har både Garmin og Canon hatt problem med slik skadevare. Nokre gonger blir ein teken med buksa nede. Fleire nettstadar rapporterer at Garmin har betalt 10 millionar amerikanske dollar til sine skadevoldarar. Med dagens kurs utgjer dette 90 millionar norske kroner.

Eg nyttar skytjenestene som følgjer Microsoft Office 365. Eg har hatt gode erfaringar med tenestene til Microsoft, og har sett opp strengast form for pålogging slik at uvedkommande ikkje får tilgang.

I dag skulle eg teste Cryptomator. Verktøyet lagrar fil for fil kryptert. Berre den som har passordet/-setningen kan låse opp dataene. Eg ville teste løysinga med tanke på å sikre dei mest sensitive filene mine i Microsoft OneDrive.

Cryptomator kan fungere som ein siste skanse og dersom uredelege personar hos Microsoft skulle misbruke sine tilgangar og snoke i (og publisere) mine data. Sannsynlegheita er veldig lita sidan Microsoft er sertifisert og får sine rutiner jamnleg revidert etter fleire standarder. Microsoft skal oppdage avvik raskt, men garantiar er det vanskeleg å gi. «Føre var, enn etter snar» er noko alle bør tenke på.

Eg oppretta ein «safe» i Cryptomator og flytta filer som allereie låg i OneDrive til denne. Det tok ikkje lang tid før Microsoft sende meg e-post om at dei mistenkte at eg var utsett for eit angrep med lausepengevirus.

Tommel opp for rask reaksjon, sjølv om eg har alt under kontroll.

Tur: Fjærlandssete via Hottadalen

Køyr vegen i Njøsadalen til endes og parker i Geitadalen. Følg skilt og kom deg opp i Hottadalen. Her følgjer du stien forbi hyttene og vidare framover Seltuftebotnen, under Geitanipene. I øvre del skiljer stien seg frå dalen nedover mot Langadrag. Du held høgda og rundar nordover mot Fjærlandssete. Du kan skimte stølsområde i nordaust. I sør ser du ut Øvstedalen mot Storehaugen og TV-sendaren. På vestsida av Øvstedalen tronar Skriki i si velmakt.

Du held fram nordover og skråar lia framover mot Fjærlandssete, under Skitbrekkene, og passerer Kalvavatnet. Når stien svingar vestover i retning Sumhaug, forlet du stien og siktar deg inn mot stølsbøen. Passer nokre små bekkar før du tek eit steg over den vesle elva som renn forbi stølsbøen på sørsida/høgre. Hald fram oppover stølsbøen og end opp på svaberget bak sæla/hyttene for å få utsikt over området.

Tur: Sumhaug via Hottadalen

Køyr vegen i Njøsadalen til endes og parker i Geitadalen. Følg skilt og kom deg opp i Hottadalen. Her følgjer du stien forbi hyttene og vidare framover Seltuftebotnen, under Geitanipene. I øvre del skiljer stien seg frå dalen nedover mot Langadrag. Du held høgda og rundar nordover mot Fjærlandssete. Du kan skimte stølsområde i nordaust. I sør ser du ut Øvstedalen mot Storehaugen og TV-sendaren. På vestsida av Øvstedalen tronar Skriki i si velmakt.

Du held fram nordover og skråar lia framover mot Fjærlandssete, under Skitbrekkene, og passerer Kalvavatnet. Like etter rundar du vestover i retning Sumhaug. På turen dit skal du passere mellom Kringlevatnet og Fjærlandssetevatnet. Litt før Steintjern og området overfor Sumhaug er det lagt ut store steinar. Du slepp å rundt heile Steintjern-området. Etter at du har passert Steintjern, snur du nasen nordover og endar opp ved utløpet av Fjærlandssetevatnet.

Vil du over til Sumhaug, er de berre å stige frå stein til stein og gå bort til stølsbøen.

Ein tur du ikkje lenger kan gå

Eg hadde ein samtale med ein kar om ulike stiar som vart nytta i gamle dagar. Denne stien vart nytta av bøndene når dei lauva i sidene på Melatoppen, Seljeskredfjellet til Bjørnshovden. Eg har lenka til eit kartutsnitt frå Norges-kart.

Stien startar ved den nederste høgresvingen på Hangsetevegen, kryssar Bogagrovi og skråar opp over mot teksten Seljeskredfjellet. Når du står i svingen, med ryggen mot vegen, kan du skimte kor på stien har starta. I dag er det nok berre hjorten som bruker deler av han. I bilete under har eg teikna inn slik eg oppfatta stien gjekk:

Ser du fjellområdet nedanfrå, ved Henjabrua eller heime på Njøs, kan du ikkje tru at det gjekk an å gå i fjellsida. Sjølv med nerver av stål er det lite sannsynleg at du kan gjennomføre turen i dag. Ein del av fjellsida, som du ser i venstre tredjedel av bilete over, lausna for ein del år sidan. Det tok med seg ein vesentleg del av hylla som stien gjekk over. Bileta under tek deg litt nærare inn på området (frå sør til nord) samt rasrenna:

Er alt full krenk no?

Berre so det er klart, eg er ingen rasist. Alle er likeverdige mennesker er likeverdige uavhengige av opphav. Og, ja mange blir dårleg handsama basert på sitt opphav, men no er vi på veg i ein farleg retning. Skal vi gløyme historien? Skal vi brenne bøker, filmar, slette musikk, sensurere alt? Det har vorte gjort før.

La oss ta Hotell i særklasse. Basil Fawlty er ein Donald Duck-karikatur som heile tida er på tuppa og handlar irrasjonelt. Figuren, som Donald Duck, synleggjer og karikerar det verste ved oss som menneske. Serien er frå midten av 70-talet og har vore min favoritt så lenge eg kan hugse. Eg las mykje Donald på 70- og 80-talet. Det kan godt vere at rollefiguren fanga mi interesse og fasinasjon på grunn av likskapen til Donald Duck. Basils evne til irrasjonelt å gå totalt av sporet er sjølv i dag underhaldande. Irritert på alt og alle med syrlige kommentarar i aust og vest. Ein motpart til oppfatninga av engelskmenn, og kvinner, som tilkneppa og forsiktige – keeping the stiff upper lip.

  • Burde heile Fawlty Towers vorta sletta fordi serien øydelegg det lenge opparbeide bilete av trauste og sindige engelskmenn?
  • Kva med alt laga av Monty Python?

Eg fann episoden om tyskarane. Det er to ting som eg ser kan bli reagert på. Start ved 3 minutt og 30 sekund og sjå utover, til og med samtalen med gamle Major Gowen:

1. Sjukehuset

Basil kjem ut frå kona sitt rom på sjukehuset. Han har heile tida ryggen til legen på vegen ut av rommet og når han lukkar døra. Når han snur seg og oppdagar legen, kvepp han og trekker seg tilbake eit steg og løfter eine armen halvveges i ein slags forsvarsposisjon.

2. Major Gowen

Den gamle, ungkaren Major Gowen er ein fast figur i serien. Aldermessig er han rundt 80 til 90 år som betyr at han var fødd på slutten av 1800-talet. Han er prega av gamle haldningar og framstår som rørete, halvsenil, gammelmodig, stereotypiske og koloniale engelskmann. I samtalen med Basil kjem ungkaren Major Cowen inn på eit stevnemøte med ei kvinne han tok med på cricket-kamp mot India. Han minnes at ho heile tida refererte til indarane som n***ers, medan han meiner det er feil og korrigerer ho. I eit kort øyeblikk trur vi han fordømmer henne, men berre få ord seinare avslører han sine eigne rasistiske haldningar, sjå utdrag frå denne artikkelen. Han omtalar indarane med omgrepet wogs (mørkhuda) og for den del det første ordet knytt til folk frå Karibien. Major Gowen brukar også omgrepet kraut om tyskarane. Alle, uavhengig av farge, blir omtala med slangord. Ha på minne at rollefiguren tenkjer tilbake på perioden mot slutten av 1910- til ut mot 1930-talet.

Kva med tyskarane?

Serien er frå 30 år etter krigen. Europa var framleis prega av andre verdskrig. Vi er framleis prega i dag. Basil, med heileskaking og sin frykt for tyskarane, gnir krigen inn både verbalt og med utagerande fakter overfor tyskarane. Sjå frå 23:30 og utover i episoden eller ta ein titt under. Bruken av slangordet kraut i den fysiske og verbale tiraden Basil kulminerar i er det minste problemet:

  • Bør vi fjerne alt om tyskarane og krigane?

Skal vi gløyme historien og berre få servert sukkersøte bilete og forteljingar? Kan vi aldri ta inn over oss det som er vondt og feil for å ta lærdom? Må vi fjerne bøker og seriar som Roots (Røtter) som skildrar slaveriet? Ønskjer vi at nokon tek kontroll på historien i fortid og nåtid?