Author Archives: Arild Bjørk

About Arild Bjørk

https://bjrk.no/

Vil du vera med, ikkje sov …!

Eg registrerer at (lokal)pressa klagar på reduksjon av distribusjon sidan ein reduserer postomberinga. Eit lett gjenkjenneleg parti heng seg på denne klagesangen. Men det er ikkje slik at alt skal vere slik det var. Postombering var ein gong i tida viktig. Alt vi fekk av informasjon kom på papir: Postkort, brev, reklame, rekningar, aviser, ukeblad, magasin, teikneseriar osv. Av det eg har lista opp er det berre litt reklame som kjem i postkassen min. Postkort og brev sender eg ikkje. E-post, chat, SMS og ein telefon i ny og ne har teke over dei siste 20 åra. Er det noko viktig frå det offentlege får eg post i den Digitale Postkasse. Skattemeldinga ligg i Altinn. Rekningar kjem på e-post eller i nettbanken. Ein kan ikkje oppretthalde tenester berre for at det er kjekt. Like lite som ein kan satse på at bensin og diesel vil være alternativet i framtida. Alt er i endring heile tida.

For min del består post i å bere reklamen frå postkassen og kanskje nett sjå over han før eg legg han i den blå/papir papirbosset når eg kjem heim, etter ein 200 meters gåtur. Ja, eg kunne ha sett opp ein klisterlappe på postkassen, men det virkar som dette løyser seg sjølv.

I eit miljø- og for den del økonomiperspektiv er det ikkje forsvarleg at vi på død og liv skal behalde ein ombering kvar dag. Bilane blir meir miljøvenlege, men kvifor skal vi fylle vegane med bilar som berre flyttar luft. Papir er ikkje lenger det primære «transportmiddel» for informasjon. Eg ser det som tullete å trykke informasjon på papir berre for å kaste det i søppelet. Den digitale alderen er over oss og nokre mediehus har teke omsyn til dette, jf. Nettavisen og lokalt Porten i Årdal.

Dei som sit att på gjerdet er dei gamle tradisjonelle, konservative bakstrevarane. Greit nok at dei har fått appar til å lese avisene på, men på eit nettbrett er det ikkje bra. Det er heller ikkje bra på e-pages.dk på PC. Intet er designa med digital presentasjon i tankane. Dei tvingar deg til avis-formatet som det skal zoomast på. Når du skal over i artikkelmodus, blir presentasjonen elendig. Det verste eg veit er animerte billedseriar som blafrar forbi i artikkelen. Eg saknar ein spaltelayout som gjer at det er lett å lese fordi auga ikkje treng å bevege seg over heile nettbrettet. Små artiklar og meldingar blir merkeleg presenterte. Appane ber preg av det vi kallar «venstrehåndsarbeid» og brukaropplevinga blir deretter. Eg vil vere så frekk å hevde at det virkar som dei brukar dårlege løysingar som verkemiddel til å få med seg abonnentane i klagesongen sin.

Den tradisjonelle pressa må ta seg i nakken og tilpassa seg istadenfor å gråte over ei tapt tid. Slik dei turer fram no grev dei si eiga grav. Istadenfor å tilpasse seg tida, grev dei skyttargraver og stablar sandsekker i ein krig som er fånyttes.

Musikk og filmindustrien var trege på avtrekkaren rundt tusenårskiftet, men med Spotify, Tidal, Netflix, iTunes, Google Play og utallige kanalar som gir deg tilgang til store bibliotek når det passar deg har det vorte svært bra. Ingen saknar videosjappa og movieboxen frå 80-talet, eller?

Tur: Korahola

Turen til Korahola startar på Sanden. I staden for å gå opp traktorvegen du følgjer eit stykke mot Bjørgahaug, går du over bøen du kjem inn på. Hald deg i øvre del av bøen og du vil kome inn på ein kjerreveg. Etter eit stykke skiftar det til sti gjennom skog før du endar ut i ei steinur. Den siste halvdelen av turen fram til fjellet, der Fatlaelva renn, er å gå gjennom steinur.

sanden-korahola-001Om du ser på bilete som viser Fatlaelva og Fatlaberget, ser du dei to øvre fossane. Under den nederste av dei følgjer du elva nedover og ser at det er støypt opp kantar rundt elveløpet. Om ikkje eg hugsar feil kom dette på plass som ledd i sikringa for Fatlatunnelen. Korahola ligg like under enden på støypekanten. Når du går gjennom hola, kjem du ut på kanten, og starten, på nederste og siste vassfallet til Fatlaelva. Du skimtar det over trekrunene.

I steinurene er stien merka med små steinvardar. Det er viktig å sjå kvar du set foten. Alltid stopp når du skal sjå på utsikta. Det er fort gjort å trakke feil med risiko for beinbrot om du ikkje er fokusert. Høge sko med ankelstøtte kan vere lurt.

I staden for ein bileteserie av turen, kan du sjå ein video som tek deg med på heile turen gjennom hola og ut ved fossevallet. Under videoen vil du finne bilete frå Korahola og Fatlaelva.

Friluft på Youtube?

Desember 2007 var første gongen eg la ut ei turskildring frå Leikanger kommune. Turen vart gjort i oktober 2017 eller 11,5 år sidan. Det var fleire ting som sparka arbeidet i gong:

  • stillesitjane jobb,
  • gjere noko meir spanande enn å gå rundt på vegane i bygda,
  • musikk i MP3 er lett å ta med seg,
  • ingen hadde skildra turmoglegheitene i området.

Utsiktsbilde er det masse av, men eg viser òg turen fram til stadane du kan nyte naturen er omgivnadane i fulle andedrag. Eg ønskjer å gi eit realistisk inntrykk av turane slik at dei som les og ser bileta kan ta stilling om dette er noko dei vil/kan gjere.

I desember 2018 runda eg 50 år. Mine kollega på Direktoratet for forvaltning og IKT på Leikanger samla saman eit solid gåvekort hjå Erling Røysum AS, den lokale sportbutikken. Gjennom vinteren har eg tenkt på kva eg skulle gåvekortet til. Eg enda opp med å kjøpe eit GoPro Hero 7 Black,  ekstra batteri og utstyr hjå Erling Røysum AS.

Tanken bak kjøpet er å starte filming av turane i Leikanger for å gi deg eit enda betre inntrykk av turen og omgivnadane. Ut på tur med videokamera er min motivasjon i år. Eg har så smått starta og gjere meg kjent med kamera, finne (gratis) videoredigeringsprogram og teste ut ulike formidlingsmåtar. Du finn meg på Youtube:

https://www.youtube.com/channel/UCtXpA4RsnRiADjEPWwX7URA

Shotcut – gratis videoredigering

ShotcutEg investerte i GoPro Hero 7 Black og ymse tilleggsutstyr for primært å filme turar i området Leikanger og Hermansverk. Det er 11 år sidan eg oppgradert til Full HD (1920 x 1080) og redigering i videoformatet AVCHD. GoPro tilbyr 4K (3840 * 2160) og kraftigare komprimering (HEVC) som krev kraftig utstyr. Eg har ei maskin med Intel Core i7-7700 , 16 GB minne og Nvidia Geforce GTX 1070-grafikkort. Prosessoren har 4 kjerner som tilbyr 8 tråder. Grafikkortet tilbyr aksellerering av dekoding og koding av videostandardane h.264 og h.265.

Min gamle programvare, Pinnacle Studio 15 Ultimate, støttar ikkje 4K og nyare videoformat. Valet mitt var å oppgradere til Pinnacle Studio 22 Ultimate eller sjå på andre verktøy for videoredigering. Det er fleire gratis kandidatar å velje mellom og eg har vore gjennom nokre:

Det starta med OpenShot fordi eg syntes det hadde eit veldig enkelt grensesnitt som virka lett å lære. Eg fekk laga eit par videoar, men det var ting som eg tykte var tungvint. For å arbeide med titlar vart det behov for å integrere anna programvare (Blender og Inkscape) i OpenShot. Eksporten var også treg sidan prosessoren måtte gjere alt arbeid.

Kdenlive har sin heim i Linux-verden og Windows-versjonen heng etter. Eg innstallerte det, men valde ikkje å bruke det. Kdenlive kunne absolutt vore eit alternativ om operativsystemet eg nytta ikkje var Windows 10.

Davinci Resolve er eit stort profesjonelt verktøy. Gratisversjonen manglar litt, men du kan boltre deg i mykje funksjonalitet. Det er det mest funksjonsrike av alle eg har vore innom. Grensesnittet var litt framand så her var det berre å setje seg ned med opplæringsvideoar. Etter litt praktisk redigering fann eg meg til rette i Davinci Resolve. Det som til slutt irriterte meg mest var eksporten av video i 4K som var treg, på same måte som OpenShot. Å spele av prosjektet i Davinci Resolve var også lite optimalt. Det viste seg at gratisversjonen ikkje kan dra nytte av grafikkortet. Det er kun hjelp frå grafikkort i full/kjøpt versjon. Eg var ikkje heilt villig til å legge ut nesten kr 3 000 når det framleis fins alternativ.

Søkelyset mitt enda på Shotcut. Det er enklare, men likskapen med Davinci Resolve gjorde at eg lett kunne ta det i bruk. Det er på ingen måte Davinci Resolve i funksjonalitet, men eg har det eg treng. Det fine med Shotcut er at det kan dra nytte av grafikkortet ved dekoding og koding av videoformata h.264 og h.265. Eksport av video går raskare og eg kan titte gjennom videoprosjektet i Shotcut utan at det framstår som eit stillbildeshow.

PS! Youtube er ei god kjelde til å lære seg programma.

Adjø Android

android_ambassador_v1_cmyk_200px.max-200x200Det er ein del år sidan første iPaden kom på marknaden. Eg har vore innom på iOS og Android i ulike variantar. Om eg skal vere ærleg er eg ein som likar Android best, men det er for mange kokkar som lagar for mykje søl. La meg forklare.

Mange produsentar slepp ein telefon eller nettbrett og generelt sett gir blanke i å følgje dei opp. Alle som har hatt ein PC veit at det er viktig at operativsystemet og programvare blir oppdatert etterkvart som sårbarheitar blir oppdaga. Det er her det skortar for Android. Dei nettbretta (Samsung og Lenovo) eg har det vore dårleg med oppføljing på. For ca eitt år sidan droppa eg Android på nettbrett og gjekk tilbake til Apple iOS. Det rimelegaste nettbrettet frå Apple er godt nok for meg.

Når det gjeld telefon, har eg vore innom Samsung S2 og S4 og oppfølginga har ikkje vore mykje å skryte av. Oppdateringar var sporadiske. Sidan seint i 2015 har eg hatt Google Nexus 5X med rein Android, utan spesialtilpassingar frå produsent eller for teleleverandør. Oppdateringar har kome systematisk i byrjinga av kvar månad. Sårbarheiter blir lukka så raskt som mogleg. Det er slik det skal vere, begge tomlar opp. Men som ein skigard, varer ikkje alt evig. Støtta og oppdateringar for Google Nexus 5X gjekk ut i november 2018. Siste oppdatering vart rulla ut i starten av desember. Ingen oppdatering i januar eller februar 2019.

I starten av februar vart det publisert ein kritisk feil i Android si handsaming av PNG-filer. Med jobbtelefon og arbeidsfelt IKT-tryggleik tek det seg ikkje ut å ha utdaterte og sårbare verktøy. Her var det berre å be om ny telefon. Eg ønskte å gå for ny Android-telefon som går inn under AndroidOne. Dette er telefonar med rein Android som får oppdateringar systematisk levert, tilsvarande Google Nexus 5X. Dei er også garantert oppgradering til to nyare hovedversjonar av Android. Blir telefonen levert med Android 9 vil du få oppdatere til Android 11.

Diverre var ingen modellane med AndroidOne tilgjengeleg i utvalget til arbeidsgivar, og eg enda opp med ein Apple iPhone Xr. Eg vonar denne blir oppdatert like lenge som Apple iPhone 5S, som vart lansert hausten 2013. Etter 5,5 år får han framleis oppdateringar med iOS 12. Du betaler meir for ein Apple-telefon, men Apple tek vare på telefonane ein god del lengre.

Tilbake til PC-skjermar

IMG_20190205_164052Etter å ha brukt ein TV på 50 tommar som PC-skjerm i 2 veker kom eg til konklusjonen at det vart for stort. Sidan eg kjøpte TVen til halv listepris, kunne sonen min få han til PC-skjerm, Netflix og Xbox. I bytte fekk eg ein ekstra PC-skjerm so no har eg 3 å fordele arbeidet mitt på. Han er godt nøgd med TVen. Forza Horizon 4 på 50 tommar med Ambilight syg deg inn i racet. I løpet av tida med TVen har eg lært eit par ting som er viktig lærdom å ta med seg vidare:

1. Piksel-layout

Eg valde ein Philips 50PUS6703/12. Som PC-skjerm er denne ikkje optimalt. Om du ser på bilete til høgre/over ser du svarte cellerammer i eit rekneark i Excel. Legg merke til krysset mellom horisontale og vertikale liner. Du vil sjå at dei 4 pikslane inn mot krysset er gråe. Etter å ha Googla litt rundt kom eg over at denne TVen har ei anna måte å fordele pikslar på. I tradisjonelle skjermar ligg pikslane vertikalt i samme kolonne nedover. Philips 50PUS6703/12 har eit diagonalt opplegg. Om du klikkar på bilete vil du sjå at pikslane ligg som mursteinar der den over ligg mellom to under. Det påvirkar korleis kryss i rekneark blir vist. Bokstavar blir kunstig kantete fordi kurver treff dårlig med piksel-layout om du vel 100% storleik i Windows 10. Du bør gå for 125%.

2. RGBW = 3k TV

Eg byrja å sjå etter mindre TVar. Her lærte eg meg at ein del produsentar juksar med 4k. I stadenfor at ein har 3 delpikslar (Red Green Blue) i ein piksel har dei introdusert panel med 4 delpikslar i horisontalen (Red Green Blue White). Slik eg forstår det skal det betre lysdynamikken, men det gjer at du taper 25% av den horisontale oppløysinga.

Skjermane har berre 11 520 delpikslar i horisontalen uavhengig av om det er RGB eller RGBW. Men RGB har du totalt 3840 pikslar à 3 fargar, med RGBW står du igjen med 2880 pikslar med 3 fargar + kvit. Kort sagt er RGBW-panel ikkje ekte 4k, men 3k. LG brukar dette på ein del (rimelege) modellar. Skal du ha ekte 4k, kjøper du ikkje rimelege LG TV.

50 tommar TV som skjerm

4k 50 tommarEg har dei siste åra hatt to skjermar med oppløysing 1900 x 1200 som arbeidsskjermar på pulten. Etter kvart som flatskjerm-tvane med 4 k (3860 x 2160) oppløysing har vorte rimelegare, vart det stadig meir fristande å sjå om eg kunne erstatte dei to skjermane med ein stor skjerm.

Av storleik stod valet i området 40 tommar til 55 tommar. Eg har titta litt på ulike TVar og slo ifrå meg 55 tommar, det virka for stort. 40 og 43 tommar var eg usikker på om var for lite. Eg leitte litt på nettet og fann ein TV på 50 tommar som fekk god kritikk og hadde dei innstillingane eg var på jakt etter. Rimeleg som hav var, var det verd eit forsøk. I det minste kan eg skifte ut ein av dei eldre TVane mine om TVen ikkje fungerer godt nok som PC-skjerm.

No har eg hatt TVen nokre dagar, og ja den er stor. Pulten min er ikkje særleg brei/djup, ein 20 år gamal kontorpult eller, rettare sagt, plate med bein. Storleiken  avgrensar kor langt ifrå meg eg kan plassere TVen. Ein TV på 40 eller 43 tommar ville nok passa pulten min betre. 50 tommar blir i grenseland, eller kanskje litt for mykje av det gode. Eg kan løyse det ved å henge TVen på veggen og dermed kome meg litt lenger ifrå han.

Skjermarealet er stort og utnyttingsgraden bør maksimaliserast. Så nær eg sit, kan eg setje tekstskaleringa i Windows til 100%. Med hjelp av WinGrid kan eg legge til rette for 9 (3 x 3) områder. Øverst mot hjørna kan eg plassere underhalding som TV eller nyhende som eg sporadisk kan føl med på eller lyttar til. I den nedre matrisedelen (2 x 3) kan eg plassere vindauge eller program eg arbeidar aktivt med. Ulempa med 100% skalering er at skrifta blir litt i minste laget og kantete i høvet det eg er van med. Det kan forklarast med at punkt per tomme på dei gamle skjermane er 94,34. TVen har 88,12 punkt per tomme. Når eg ellers arbeidar med berbare med skjermar med over 226 punkt per tomme, merkast det godt. Med så små punkt betyr at det går 3 punkt i horisontalen og 3 i vertikalen i høve TVen. Med andre ord er punkta på TVen er 9 gonger større enn punkta på dei berbare maskinene. Å setje skaleringa til 125% gjer at skrift blir jamnare og finare, men det går ut over mengda informasjon som kan visast innafor eit gitt område. Ei matrise på 3 x 2 passar då betre.

Hoved-PCen har eit Nvidia GTX 1070-grafikkkort som støttar HDR. TVen støttar HDR på 2 av HDMI-inngongane. Slår du HDR på finn drivaren til grafikkortet ut av dette og slår på HDR-signal frå kortet. Ver budd på utbrende lyse fargenyansar når HDR er slått på TVen og han står på innstillinga «Skjerm» (for PC). I denne innstillinga har du ikkje høve til å justere videokontrast, ei ekstra kontrastinnstilling med HDR på. Du kan med andre ord ikkje bruke HDR, berre velje standard fargeområde i drivarinnstillingane til grafikkortet, anten det er Nvidia eller Intel. For å kunne la grafikkortet sende HDR-signal til TVen har eg sett TVen på innstillinga «Standard» og gått gjennom alle innstillingane for bilde og slege av alt av «forbetringar» samt justert ned videokontrast til eit akseptabelt nivå (75-80%).

Ei ulempe med TVen er at han berre har HDMI-inngongar. Dei gamle skjermane hadde ulike innganger som HDMI, DVI, VGA og DisplayPort. Skal eg koble til utstyr som ikkje har HDMI-utgong, må eg syte for rett overgang som saman med pc og kabel støttar 4 k. Det er synd å bli sitjande att med ei bilete på berre full HD, eller 4 gonger så grovt i høve 4 k, på ein TV på 50 tommar. Om ein ser det frå den andre sida, så vart det brått mykje ryddigare på og rundt pulten. Borte er 3 tilkoblingskablar + 1 straumkabel per skjerm. 8 kablar redusert til 1 straumkabel og 2 HDMI-kablar, der ein av dei går til den stasjonere og den andre ligg att for å kople til berbare PCar.