Author Archives: Arild Bjørk

About Arild Bjørk

https://bjrk.no/

Shotcut – gratis videoredigering

ShotcutEg investerte i GoPro Hero 7 Black og ymse tilleggsutstyr for primært å filme turar i området Leikanger og Hermansverk. Det er 11 år sidan eg oppgradert til Full HD (1920 x 1080) og redigering i videoformatet AVCHD. GoPro tilbyr 4K (3840 * 2160) og kraftigare komprimering (HEVC) som krev kraftig utstyr. Eg har ei maskin med Intel Core i7-7700 , 16 GB minne og Nvidia Geforce GTX 1070-grafikkort. Prosessoren har 4 kjerner som tilbyr 8 tråder. Grafikkortet tilbyr aksellerering av dekoding og koding av videostandardane h.264 og h.265.

Min gamle programvare, Pinnacle Studio 15 Ultimate, støttar ikkje 4K og nyare videoformat. Valet mitt var å oppgradere til Pinnacle Studio 22 Ultimate eller sjå på andre verktøy for videoredigering. Det er fleire gratis kandidatar å velje mellom og eg har vore gjennom nokre:

Det starta med OpenShot fordi eg syntes det hadde eit veldig enkelt grensesnitt som virka lett å lære. Eg fekk laga eit par videoar, men det var ting som eg tykte var tungvint. For å arbeide med titlar vart det behov for å integrere anna programvare (Blender og Inkscape) i OpenShot. Eksporten var også treg sidan prosessoren måtte gjere alt arbeid.

Kdenlive har sin heim i Linux-verden og Windows-versjonen heng etter. Eg innstallerte det, men valde ikkje å bruke det. Kdenlive kunne absolutt vore eit alternativ om operativsystemet eg nytta ikkje var Windows 10.

Davinci Resolve er eit stort profesjonelt verktøy. Gratisversjonen manglar litt, men du kan boltre deg i mykje funksjonalitet. Det er det mest funksjonsrike av alle eg har vore innom. Grensesnittet var litt framand så her var det berre å setje seg ned med opplæringsvideoar. Etter litt praktisk redigering fann eg meg til rette i Davinci Resolve. Det som til slutt irriterte meg mest var eksporten av video i 4K som var treg, på same måte som OpenShot. Å spele av prosjektet i Davinci Resolve var også lite optimalt. Det viste seg at gratisversjonen ikkje kan dra nytte av grafikkortet. Det er kun hjelp frå grafikkort i full/kjøpt versjon. Eg var ikkje heilt villig til å legge ut nesten kr 3 000 når det framleis fins alternativ.

Søkelyset mitt enda på Shotcut. Det er enklare, men likskapen med Davinci Resolve gjorde at eg lett kunne ta det i bruk. Det er på ingen måte Davinci Resolve i funksjonalitet, men eg har det eg treng. Det fine med Shotcut er at det kan dra nytte av grafikkortet ved dekoding og koding av videoformata h.264 og h.265. Eksport av video går raskare og eg kan titte gjennom videoprosjektet i Shotcut utan at det framstår som eit stillbildeshow.

PS! Youtube er ei god kjelde til å lære seg programma.

Adjø Android

android_ambassador_v1_cmyk_200px.max-200x200Det er ein del år sidan første iPaden kom på marknaden. Eg har vore innom på iOS og Android i ulike variantar. Om eg skal vere ærleg er eg ein som likar Android best, men det er for mange kokkar som lagar for mykje søl. La meg forklare.

Mange produsentar slepp ein telefon eller nettbrett og generelt sett gir blanke i å følgje dei opp. Alle som har hatt ein PC veit at det er viktig at operativsystemet og programvare blir oppdatert etterkvart som sårbarheitar blir oppdaga. Det er her det skortar for Android. Dei nettbretta (Samsung og Lenovo) eg har det vore dårleg med oppføljing på. For ca eitt år sidan droppa eg Android på nettbrett og gjekk tilbake til Apple iOS. Det rimelegaste nettbrettet frå Apple er godt nok for meg.

Når det gjeld telefon, har eg vore innom Samsung S2 og S4 og oppfølginga har ikkje vore mykje å skryte av. Oppdateringar var sporadiske. Sidan seint i 2015 har eg hatt Google Nexus 5X med rein Android, utan spesialtilpassingar frå produsent eller for teleleverandør. Oppdateringar har kome systematisk i byrjinga av kvar månad. Sårbarheiter blir lukka så raskt som mogleg. Det er slik det skal vere, begge tomlar opp. Men som ein skigard, varer ikkje alt evig. Støtta og oppdateringar for Google Nexus 5X gjekk ut i november 2018. Siste oppdatering vart rulla ut i starten av desember. Ingen oppdatering i januar eller februar 2019.

I starten av februar vart det publisert ein kritisk feil i Android si handsaming av PNG-filer. Med jobbtelefon og arbeidsfelt IKT-tryggleik tek det seg ikkje ut å ha utdaterte og sårbare verktøy. Her var det berre å be om ny telefon. Eg ønskte å gå for ny Android-telefon som går inn under AndroidOne. Dette er telefonar med rein Android som får oppdateringar systematisk levert, tilsvarande Google Nexus 5X. Dei er også garantert oppgradering til to nyare hovedversjonar av Android. Blir telefonen levert med Android 9 vil du få oppdatere til Android 11.

Diverre var ingen modellane med AndroidOne tilgjengeleg i utvalget til arbeidsgivar, og eg enda opp med ein Apple iPhone Xr. Eg vonar denne blir oppdatert like lenge som Apple iPhone 5S, som vart lansert hausten 2013. Etter 5,5 år får han framleis oppdateringar med iOS 12. Du betaler meir for ein Apple-telefon, men Apple tek vare på telefonane ein god del lengre.

Tilbake til PC-skjermar

IMG_20190205_164052Etter å ha brukt ein TV på 50 tommar som PC-skjerm i 2 veker kom eg til konklusjonen at det vart for stort. Sidan eg kjøpte TVen til halv listepris, kunne sonen min få han til PC-skjerm, Netflix og Xbox. I bytte fekk eg ein ekstra PC-skjerm so no har eg 3 å fordele arbeidet mitt på. Han er godt nøgd med TVen. Forza Horizon 4 på 50 tommar med Ambilight syg deg inn i racet. I løpet av tida med TVen har eg lært eit par ting som er viktig lærdom å ta med seg vidare:

1. Piksel-layout

Eg valde ein Philips 50PUS6703/12. Som PC-skjerm er denne ikkje optimalt. Om du ser på bilete til høgre/over ser du svarte cellerammer i eit rekneark i Excel. Legg merke til krysset mellom horisontale og vertikale liner. Du vil sjå at dei 4 pikslane inn mot krysset er gråe. Etter å ha Googla litt rundt kom eg over at denne TVen har ei anna måte å fordele pikslar på. I tradisjonelle skjermar ligg pikslane vertikalt i samme kolonne nedover. Philips 50PUS6703/12 har eit diagonalt opplegg. Om du klikkar på bilete vil du sjå at pikslane ligg som mursteinar der den over ligg mellom to under. Det påvirkar korleis kryss i rekneark blir vist. Bokstavar blir kunstig kantete fordi kurver treff dårlig med piksel-layout om du vel 100% storleik i Windows 10. Du bør gå for 125%.

2. RGBW = 3k TV

Eg byrja å sjå etter mindre TVar. Her lærte eg meg at ein del produsentar juksar med 4k. I stadenfor at ein har 3 delpikslar (Red Green Blue) i ein piksel har dei introdusert panel med 4 delpikslar i horisontalen (Red Green Blue White). Slik eg forstår det skal det betre lysdynamikken, men det gjer at du taper 25% av den horisontale oppløysinga.

Skjermane har berre 11 520 delpikslar i horisontalen uavhengig av om det er RGB eller RGBW. Men RGB har du totalt 3840 pikslar à 3 fargar, med RGBW står du igjen med 2880 pikslar med 3 fargar + kvit. Kort sagt er RGBW-panel ikkje ekte 4k, men 3k. LG brukar dette på ein del (rimelege) modellar. Skal du ha ekte 4k, kjøper du ikkje rimelege LG TV.

50 tommar TV som skjerm

4k 50 tommarEg har dei siste åra hatt to skjermar med oppløysing 1900 x 1200 som arbeidsskjermar på pulten. Etter kvart som flatskjerm-tvane med 4 k (3860 x 2160) oppløysing har vorte rimelegare, vart det stadig meir fristande å sjå om eg kunne erstatte dei to skjermane med ein stor skjerm.

Av storleik stod valet i området 40 tommar til 55 tommar. Eg har titta litt på ulike TVar og slo ifrå meg 55 tommar, det virka for stort. 40 og 43 tommar var eg usikker på om var for lite. Eg leitte litt på nettet og fann ein TV på 50 tommar som fekk god kritikk og hadde dei innstillingane eg var på jakt etter. Rimeleg som hav var, var det verd eit forsøk. I det minste kan eg skifte ut ein av dei eldre TVane mine om TVen ikkje fungerer godt nok som PC-skjerm.

No har eg hatt TVen nokre dagar, og ja den er stor. Pulten min er ikkje særleg brei/djup, ein 20 år gamal kontorpult eller, rettare sagt, plate med bein. Storleiken  avgrensar kor langt ifrå meg eg kan plassere TVen. Ein TV på 40 eller 43 tommar ville nok passa pulten min betre. 50 tommar blir i grenseland, eller kanskje litt for mykje av det gode. Eg kan løyse det ved å henge TVen på veggen og dermed kome meg litt lenger ifrå han.

Skjermarealet er stort og utnyttingsgraden bør maksimaliserast. Så nær eg sit, kan eg setje tekstskaleringa i Windows til 100%. Med hjelp av WinGrid kan eg legge til rette for 9 (3 x 3) områder. Øverst mot hjørna kan eg plassere underhalding som TV eller nyhende som eg sporadisk kan føl med på eller lyttar til. I den nedre matrisedelen (2 x 3) kan eg plassere vindauge eller program eg arbeidar aktivt med. Ulempa med 100% skalering er at skrifta blir litt i minste laget og kantete i høvet det eg er van med. Det kan forklarast med at punkt per tomme på dei gamle skjermane er 94,34. TVen har 88,12 punkt per tomme. Når eg ellers arbeidar med berbare med skjermar med over 226 punkt per tomme, merkast det godt. Med så små punkt betyr at det går 3 punkt i horisontalen og 3 i vertikalen i høve TVen. Med andre ord er punkta på TVen er 9 gonger større enn punkta på dei berbare maskinene. Å setje skaleringa til 125% gjer at skrift blir jamnare og finare, men det går ut over mengda informasjon som kan visast innafor eit gitt område. Ei matrise på 3 x 2 passar då betre.

Hoved-PCen har eit Nvidia GTX 1070-grafikkkort som støttar HDR. TVen støttar HDR på 2 av HDMI-inngongane. Slår du HDR på finn drivaren til grafikkortet ut av dette og slår på HDR-signal frå kortet. Ver budd på utbrende lyse fargenyansar når HDR er slått på TVen og han står på innstillinga «Skjerm» (for PC). I denne innstillinga har du ikkje høve til å justere videokontrast, ei ekstra kontrastinnstilling med HDR på. Du kan med andre ord ikkje bruke HDR, berre velje standard fargeområde i drivarinnstillingane til grafikkortet, anten det er Nvidia eller Intel. For å kunne la grafikkortet sende HDR-signal til TVen har eg sett TVen på innstillinga «Standard» og gått gjennom alle innstillingane for bilde og slege av alt av «forbetringar» samt justert ned videokontrast til eit akseptabelt nivå (75-80%).

Ei ulempe med TVen er at han berre har HDMI-inngongar. Dei gamle skjermane hadde ulike innganger som HDMI, DVI, VGA og DisplayPort. Skal eg koble til utstyr som ikkje har HDMI-utgong, må eg syte for rett overgang som saman med pc og kabel støttar 4 k. Det er synd å bli sitjande att med ei bilete på berre full HD, eller 4 gonger så grovt i høve 4 k, på ein TV på 50 tommar. Om ein ser det frå den andre sida, så vart det brått mykje ryddigare på og rundt pulten. Borte er 3 tilkoblingskablar + 1 straumkabel per skjerm. 8 kablar redusert til 1 straumkabel og 2 HDMI-kablar, der ein av dei går til den stasjonere og den andre ligg att for å kople til berbare PCar.

D-Link, detta er for dårleg!

D-Link 880L (Bilete D-Link)

Eg har vore godt nøgd med nettverksprodukt frå D-link inntil no. Eg hatt ein D-Link DIR-880L nettverksruter gåande og han har fungert tilnærma upåklageleg. Den einaste justeringa eg har gjort er at eg har sett opp automatiske restart ein gong i veke. Årsaka er at dersom han stod på veldig lenge skjedde det uforklarlige ting. Etter justeringa har han fungert upåklageleg.

Dei siste åra har det ikkje har kome ei einaste oppdatering til programvaren på ruteren på dei norske sidene. Siste oppdaterting er frå 20.05.2016, snart 3 år sidan. Eg har følgt med på det som skjer over dammen, i USA og Canada. Her har det vore mykje aktivitet. Det har vorte slept fleire oppdateringar for å håndtere sårbarheiter som har vorte avdekka. Eg sjekka Tyskland, ein stor marknad i Europa. I Tyskland har dei i det minste lagt ut nest siste oppdatering. Det synes merkeleg at oppdateringane ikkje har nådd det norske eller den nord-europeiske marknaden. Skandinavia blir ein bagatell i høve andre marknadar.

For min del har ruteren stått bak ruteren ut mot internett og soleis ikkje utgjort nokon vesentleg sårbarheit. Dei som har hatt denne ruteren som siste stopp før «det store og farlege internett» kan ha opplevd utfordringar. Tolmodet mitt er ute og eg oppdaterte til den siste versjonen henta frå USA.

Sårbarheiter vil alltid bli oppdaga. Historia mi viser at det er viktig å vere bevisst utstyr ein kjøper. Sats alltid på utstyr som produktleverandør har god oppfølging på. D-Link har heilt klart mista fokuset på D-Link DIR-880L eller den nord-europeiske marknaden.

Acer Aspire One 10 år etter

I jula fekk eg inn ei gamal netbook av typen Acer Aspire One for rensing. Desse maskinene var populære for 10 år sida. Den eg mottok hadde ein straumgjerrig og svak Intel Atom N270 på 1,6 ghz, 1 GB RAM, 160 GB platelager og Windows XP. XP gjekk ut på dato i august 2014 har ikkje fått oppdateringar sidan.

Eg sytte for at platelageret vart nulla ut slik at det ikkje er mogleg å gjenoppretta noko. Under jobben byrja eg å lure på om det gjekk an å bruke maskina i dag. Windows 10 gadd eg ikkje å prøve på, det er ikkje nok ressursar. Eg sikta meg inn på Chromium OS (fri versjon av Chrome OS) som eg veit i dag køyrer på veldig sparsom maskinvare. Kunne Chromium OS blese liv att i den gamle maskina?

Installasjonsprogramvare vart lasta ned frå Neverware og minnepinne klargjort. Alt på maskina vart gjenkjent og Chromium OS starta. Oppstarten var rask nok teke omsyn til det gamle platelageret. Bruken var so som so. Tolmod er nok ein dyd. Det var heilt tydeleg at maskina sleit med nettlesaren som er senteret for Chromium OS. Nettsider vart fort tunge, spesielt dei som er fullasta med reklame og animasjoner. Om det var noko ein kunne bruke maskina til måtte det vere Google Docs eller Microsoft Office Online. Eg må innrømme at eg ikkje gjorde grundige undersøkingar sidan eg er for godt van med kraftigare verktøy. Maskina vart avskriven. Platelageret plukka eg ut sidan eg hadde eit ledig kabinett. Restane leverer eg på miljøstasjonen for resirkulering.

Overgå maskinvare

På 80-talet var eg så heldig at eg fekk vere med på starten på heimedatamaskiner. Ei av maskinene eg hadde var ZX Spectrum. Grafikkbilete til denne maskina hadde ei oppløysing på 256 * 192 punkt. Fargematrisa var grovare med 32 * 24 blokker. Innafor kvar fargeblokk kunne eit punkt ha to fargar; bak- eller forgrunn. ZX Spectrum var ei enkel maskin og hadde ikkje støtte i maskinvare for spesialiserte grafikkobjekt som spriter. Det førte til at når eit grafisk objekt i rørsle kom i nærleiken av eit anna grafisk objekt, ville fargane på eit av objekta smitte over på det andre objektet om objekta var av ulike fargar.

Det var alternative måtar å løyse dette på inkludert at spelet berre var i to fargar.

Sjølv om ZX Spectrum stammar frå 1982 er det framleis utviklarar som lagar spel til maskina. Nokre av dei er ikkje villege til å la maskinvare sine spesifikasjonar diktere fargerikdomen til grafikken. Ein av dei er Einar Saukas. Han har levert fleire grafikkmotorar som omgår begrensingane. Slik eg forstår det er det ei tilsvarande triks som eldre tv-spel brukte. Ein tek omsyn til korleis bilete blir teikna strek for strek og skifter fargar pr. strek eller kvar andre strek slik at den gamle ZX Spectrum kan vise to fargar pr 8 * 1 eller 8 * 2 blokk i stadenfor 8 * 8. Her er nokre eksempel:

Hadde dei no berre tenkt på dette på 80-talet…