Lading Byd Tang

Etter å ha prøvd ulike ladarar, har eg ei viss oversikt over kva for type ladarar eg skal prioritere. Byd Tang kan lade med 700 volt, men det er sett ei maksimal grense på 170 amper (uavhengig av volt). Volt * amper = watt, som betyr at maksimal ladeeffekt er 119 kw. Ver merksam på at noko av effekten går bort i å halde batteriet i optimal temperatur gjennom ladeøkta.

Sommaren 2022 kan eg bruke Tesla-ladarar versjon 2 (150 kw), men dei kan berre lade med 480 volt. Tesla tilbyr lågare volt, men høgare amper, som ikkje passar bilen. Reknar du 480 volt x 170 amper kjem du til rett over 80 kw. Det er betre enn 50 kw-ladarar, men skal eg få full effekt må eg nytte andre ladarar.

Det er ikkje mogleg å stille inn forvarming av batteriet før ein kjem til ladar. Avhengig av temperaturen tek det tre til fem minutt før batteriet er klart til å ta imot nesten 120 kw. I «tempereringsfasen» tek batteriet berre imot rundt 10 kw. Når batteriet er klart, er ladekurva er rimeleg flat fram til 85%, vanlegvis rundt:

  • 115 kw til 65%
  • 84 kw til 85%

Om eg står lenger enn til 85%, dett effekten ned til 46 kw fram til 98%. Sidan forvarminga reduserer effektiv ladefart i den første delen, står eg vanlegvis noko lenger enn til 65%. Ved ladekø, avsluttar eg seinast når batteriet har nådd 80%.

Tur: Kaldekletten frå Svinadalen

Følg grusvegen heilt til ende ved Stavsete i Huksdalen. Kryss den nye brua og skjer tvert over stølsområde for å kome inn på stien som tek deg til brua over Stavseta. På den andre sida følgjer du dyretrakk framover mot Svinadalen.

Dyretrakket byrjar å bli utydeleg på nokre svaberg etter nokre hundre meter. Ikkje kryss elva/bekken som renn ut frå Svinadalen, hald deg i det skråande terrenget, på sørsida, ned frå Kaldekletten, medan du arbeidar deg inn dalen. I starten blir det å krysse nokre mindre myrer. Ingen store utfordringar, som lett kan hoppe/sprinte/gå over eller rundt.

Framover dalen treng du ikkje ta dei høgste høgdene. Eg gjekk lett på dyretrakk som eg følgde inn dalen. Inne i botnen gjekk eg opp på ryggen, under starten på Friksdalseggi. Her følgde eg eit dyretrakk til eg kom opp på bandet mellom Huksdalen og Vogga/Friksdalen. Her snur eg sør over og følgjer eit dyretrakk over den første høgda og går mot toppen på Kaldekletten. Eg fann oppsteget i ei lita ur med mellomstore stein. Ei kort bratt stigning før eg jobbar meg opp dei siste høgdemeterane mot varden.

Sommaren 2022 har vore kald og det ligg framleis mykje snø oppe på Kaldekletten. Tidlegare i veka gjorde eg eit forsøk frå Eitrebotn, men avbraut. Eg var usikker på snøen der eg skulle opp. Snøen er slak på toppen, men bratnar til ut over fjellsida. Å miste fotfestet på veg ned på slik snø, rase avgarde mot ur, er ikkje det eg ser for meg vil ende vel. Eg valde difor ikkje å gå for langt ut på kanten av toppen når eg filma oppe på Kaldekletten.

Synes du turen inn Svinadalen og opp blir for lang, kan eit alternativ vere å gå opp skråninga/Bleiehaug i vest, like etter du har kryssa brua over Stavseta. Du får gjort unna så å sei all stigning og kan ta den siste kilometeren, mot varden, i slak stigning.

For returen snur du nasen nordover og jobbar deg ned mot det nordaustlege hjørne av Kaldekletten. Her kan du gå ned ura med mellomstore steinar. Det kan vere lurt å ta det med ro ned dette partiet.

Når du er nedkomen frå ura, er det berre å finne dyretrakket som tek deg over neste høgde og ned i enden av Svinadalen. Herifrå er det å følge dyretrakk, krysse elva/bekken slik at du held deg på sørleg side av Svinadalen, for å unngå dei store myrene i enden av dalen. Sikt deg heimover i retning Stavsete.

Tur: Svinadalen

Følg grusvegen heilt til ende ved Stavsete i Huksdalen. Kryss den nye brua og skjer tvert over stølsområde for å kome inn på stien som tek deg til brua over Stavseta. På den andre sida følgjer du dyretrakk framover mot Svinadalen.

Dyretrakket byrjar å bli utydeleg på nokre svaberg etter nokre hundre meter. Ikkje kryss elva/bekken som renn ut frå Svinadalen, hald deg i det skråande terrenget, på sørsida, ned frå Kaldekletten, medan du arbeidar deg inn dalen. I starten blir det å krysse nokre mindre myrer. Ingen store utfordringar, som lett kan hoppe/sprinte/gå over eller rundt.

Framover dalen treng du ikkje ta dei høgste høgdene. Eg gjekk lett på dyretrakk som eg følgde inn dalen. Inne i botnen kan du setja det ned på steinane og nyte velfortent niste. Turen er forholdsvis kort og det er snakk om ca 300 høgdemeter frå brua over Stavseta. Fin familietur der alle kan få helse på sauene som går i Svinadalen.

Inne Svinadalen kan du vurdere om du vil ta deg ein tur opp på starten av Friksdalseggi (1340 moh) i nord eller Kaldekletten (1320 moh) i sør.

Tur: Eitrebotn

For å kome til Eitrebotn, må du inn i Huksdalen. Ta av vegen like før Grindselva og køyr grusvegen inn Huksdalen til du kjem til parkeringsplassen under Nyastølen. Du kryssar brua og følgjer vegen som stig kraftig oppover lia, forbi eit par bekkeinntak, til Nyastølen. Kraftigaste stigninga får du i starten.

Bak Nyastølen ruvar Kjeringafjell og til venstre (nordaustleg) retning stig Kaldekletten. Mellom desse ligg Eitrebotn. Like bak det nordlegaste sælet finn du stien/dyretrakket innover. Etter nokre hundre meter er det eit stiskilje på nokre svaberg. Her er det viktig å ta stien austover svaberga og halde fram inn botnen, mellom Kjeringafjell og Kaldekletten. Vel du feil sti og går nordover, vil den stien/dyretrakket ta deg i retning av Stavsete. Etter kvart som du nærmar deg Eitrebotn vil stien/dyretrakket bli mindre tydeleg.

Turen er delt i to deler:

  1. Etter vegen inn Huksdalen
  2. Eitrebotn

7250 km med elbil

6. mai overtok eg min nye Byd Tang i fargen keisarraud. No er det meste av ferien over og bilen har i underkant av tre månadar klokka inn 7 250 km. Nysjerrig på kor mykje det har kosta meg, henta eg fram appane frå heimeladar, straumrekningane samt historikken på ladeappane. Eg har ikkje fått straumrekninga for juli enno og la til grunn same pris per kilowatt som i juni. 7 250 kilometer har kosta kr 5 433,89 i elektrisitet, eller kr 7,50 per mil.

Stor diesel-SUV

La oss sei at eg hadde kjøpt ein tilsvarande stor diesel-SUV til same kostnad for å eliminere verditap. Ja, eg veit at ein slik bil ville ikkje kosta kr 650 000. Eg har leika meg litt med BMW sin bilbyggar og ein BMW X5 xDrive40d kjem på kr 1 300 000 med vinterdekk. Vi har ein eldre Opel Antara på i underkant av 2 tonn med eit dieselforbruk rundt 0,8 liter per mil. Eg finn det samsvarar godt med oppgitt forbruk på BMW X5 xDrive40d.

Med ein pris på kr 24 per liter, ville ein stor diesel-SUV kosta meg kr 13 920 i drivstoffutgifter for 7 250 km. Om vi held borte eller seier at andre kostnadar som service, forsikring og verditap er like, har eg spart ca kr 8 500 ved å velje elektrisk bil. I realiteten ville ein BMW X5 xDrive40d kosta i innkjøp dobbelt så mykje. Eg legg til grunn ein restverdi på kr 150 000 etter 10 år. Det ekstra verditapet blir stort.

Elbilen sparar omtrent (29 225 – 5 739) kr 23 500 i høve tilsvarande, ny diesel-SUV.

Ikkje kjøpt ny, elektrisk bil

Samanlikna med min gamle Skoda Superb, er kjøp av ny bil ikkje fornuftig. For det første ville Skodaen greidd seg med 0,55 liter per mil. Den elektriske bilen har berre spart utgifter til drivstoff med ca. kr 4 100.

Når eg reknar inn verditapet for dei neste 10 åra, snur det seg i favør av Skodaen. Eg selde Skodaen for kr 155 000. Eg legg til grunn at eg ville hatt han i 10 år. Det vil tilsei eit resterande verditap dei neste 10 åra på kr 15 500 per år, om eg skriv han ned til 0. For tre månadar utgjer verditapet kr 3 875. Legg eg til grunn ein restverdi på Byd Tang etter 10 år på kr 100 000, utgjer verditapet kr 55 000 per år. Verditapet for tre månadar vert kr 13 750. Verditapet til den nye bilen er kr 9 875 høgare enn Skodaen på tre månadar.

Eg kunne drege inn dyrare forsikring samt dyrare dekk på Byd Tang. Serviceutgifter kunne vore noko rimelegare på Byd Tang, men basert på det eg har fått med meg er det ikkje snakk om dei heilt store innsparingane her. For å gjere det enkelt, held eg det ute frå reknestykket.

Å ikkje kjøpe ny bil ville vore omlag kr 5.700 rimelegare.

«Intelligent» fartsperre kan bli farleg

Ny bil og ny teknologi. Per no har eg ikkje siste, store oppdatering av systemet, men bilen les trafikkskilt. Om eg gløymer meg, blinkar skiltet med fartsgrensa til meg på dashboardet. Som mange andre hender det eg sit i mine eigne tankar og ikkje får med meg skilt, men med blinkinga midt i fjeset får eg korrigert meg raskt. Eg er sjeleglad at eg korrigerer og ikkje bilen.

Automatisk gjenkjenning av skilt og fartsgrense fungerer ikkje til tider. Første gong eg merka det var når eg nesten hadde forlete Årdalstangen på veg mot Øvre Årdal. Systemet fanga opp skiltet på sidevegen og påstod hardnakka at fartsgrensa på hovudvegen var 30 km/t.

No har eg vore eit par dagar i Skien og mellom anna til Verdens Ende. I går, på turen til Verdens Ende om Stavern, tok eg av ved Langangen mot Helgeroa. Her startar ny motorveg med 110 km/t. Eg køyrde av på første rampe og la merke til at bilen framleis hevda at det var 110 km/t nedetter dei svingete «vestlandsvegene» mot Helgeroa, før det første fartsskiltet.

Litt seinare på gårsdagen, på motorvegen, oppdaga eg at bilen hevda at det var 120 km/t i 110 km/t-sona. Eg fekk ikkje med meg når det skjedde, men eg trur det kan ha vore ein utanlandsk buss eller større bil som har hatt eit forbodsskilt med 120 bak på seg.

På heimreisa i dag plukka skiltlesinga opp eit 30 km/t-skilt på ein sideveg som steig meir eller mindre parallelt frå vegen min, med 80 km/t fartsgrense.

Kanskje eg skal feste eit stort klistermerke med 30 km/t-forbudsskilt bak på bilen. Blir kjekt for den som tek meg att. Er bilen ny nok, les bilen skiltet og bremsar automatisk.

Eg er glad eg ikkje har ein Renault Megane e-tech:

Tur: Hest opp Gildal

Følg grusvegen inn Huksdalen til parkeringsplassen under Nyastølen. Like før parkeringsplassen vil du sjå ein veg som stig opp over til venstre. Dette er grusvegen som tek deg opp mot vassinntaket til kraftverket. Omtrent 50 meter før inntaket, tek du av grusvegen og inn på sti. Det tek ikkje lenge før du passerer det første sælet og får glimt av eit anna før det tredje.

Alle sæla du har passert er av nyare dato. Går du vidare, i retning av Storebotnen, kjem du til dei gamle stølstuftene. Ifølgje det eg har blitt fortalt gjorde eit snøras ende på stølen. Elva Gildøla renn i nærleiken slik at du enkelt kan drikke eller fylle flaska før du går vidare.

Sommaren 2022, midtveges i juli, har vore kald, men snøsmeltinga pågår. Eg held fram inn i botnen på Gildal før eg kryssar alle småelvene og startar oppstigninga på ryggen opp mot austenden på Hest. I likheit med starten på grusvegen er det bratt og tungt. Ta pausar, sjå tilbake og rundt deg.

Du kjem opp i austenden av Hest. Her går du opp og vender vestover. Når snøen har smelta, er det små vardar som du kan følgje til du står ved den store varden. I videoen kom eg ut litt lågt når eg snudde vestover. Eg korrigerte og kom rett på dei resterande vardane.

Oppe på Hest er det berre å nyte utsikta 360 grader. Her ser du i vest Storholten og Vassvarden. I sør ser du mot Vik og fjella der, Vangsnes, Mælen, Feios, Borlaug. Innover fjorden ser du langt inn til fjella på Frønningen, Storhugen, Bjørgahaug, Mjellhaugane, Skriki. Og austover langs ryggen på Hest ser du Fagreggi, Smørkletten, enden av Eitrebotn, Kjeringafjellet, Kaldekletten og Voggebreen.

Ladekabalen…

Det er mykje enklare å fylle og betale for bensin og diesel i dag. Med elbil er du avhengig ein smarttelefon og ei samling av appar. Eg hadde lyst å bruke brikke på det meste og sleppe å knote med appar ved ladestasjonane. Når andre i familien køyrer bilen, blir det enklare for dei.

Eg vart tilrådd å melde meg inn i Elbilforeningen. Her ville eg få ei blå ladebrikke som dekka fleire ladeoperatørar. Problemet er at korkje Mer eller Eviny/BKK/Bilkraft er med i ordninga. Det er lite av Recharge, Kople, Ionity og E.ON i nærleiken.

Etter å ha undersøkt litt fann eg ut at Mer berre tillet visse brikker, men ikkje den blå ladebrikka til Elbilforeningen. Sidan ein kan registrere brikker hos andre, kom eg til at det var like greitt å kjøpe Mer si brikke til kr 50. Medlemsskap i Elbilforeningen eller NAF kosta langt meir og gav meg ingen vesentlege fordeler.

Når eg mottok ladebrikka, henta eg ned app på telefonen som kunne lese av IDen til brikka. Du kan bruke ladarane til Eviny/BKK/Bilkraft til å lese av IDen når du registrer brikken på ladaren. Du finn att IDen i appen Bilkraft etter avlesing. IDen registrerer du i andre appar som CircleK og Fortum. Sistnemnde dekkar Kople og Shell Recharge. Med dei fire første appane i bilete over, vil du vere godt dekka med ei ladebrikke:

  1. Mer
  2. Eviny/BKK/Bilkraft
  3. CircleK
  4. Shell Recharge (via Fortum)
  5. Kople (via Fortum)

I løpet av tida eg har hatt bilen og alle turane mine, har eg nytta ladarar frå dei fem. Tesla-ladarar, som ikkje støttar brikke, har i hovudsak vorte brukt til testing om 150 kw og 250 kw-ladarane til Tesla vil lade bilen min.

Med brikke registrert i appane Mer, Bilkraft, CircleK og Fortum, meiner eg at målet med å gjere det lettare for andre i familien å køyre bilen på tur, utan at eg er med, er nådd.

PS! Du la sikkert merke til appen Elton, Schibsted sin lade-app. Elton støttar ikkje brikker, men når eg er med på tur nyttar eg Elton i staden for Fortum. Prisane er betre med Elton, og appen støttar mange andre operatørar: Recharge, Kople, E.ON, Ragde Charge, EVBox, Porsche og Ionity i Norge og Sverige. Fleire operatørar skal kome til.

Forskrift om merking av retusjert reklame er for vid

Den 1.7.22 trådde Forskrift om merking av retusjert reklame i kraft. Forbrukertilsynet har lagt ut rettleiar om merking av retusjert reklame. Fleire fotografer har lufta frustrasjon over forskrifta den siste sida. Her er eit eksempel. No blei eg nysjerrig på lovteksten:

§ 1. Merking av reklame
Reklamebilder og reklamefilmer der en kropps fasong, størrelse eller hud er endret ved retusjering eller annen manipulering, skal merkes ved bruk av et offentlig, standardisert merke, se vedlegg til forskriften.

Første ledd av § 1

Her er det ingen nyansar. Om du gjer noko med bilete eller videoen, skal det merkast. Eg er ikkje negativ til å merke reklame med «optimaliserte» framstillingar av personar. Med det meiner eg der ein har pynta på storleik eller rensa bort små (og store) skavankar.

La oss sei at du vil lage eit reklamebilete med ei gotisk framtoning med personar. Gotisk framtoning er kjent ved at fargar blir tona ned og bilete blir dunklare. For å få til dette må du justerer mellom anna lys, kontrast, skugge, fargemetning og moglegens fargetemperatur. Her er det snakk om ei justering av heile bilete, ikkje den individuelle person i bilete. Justeringa påverkar alt i bilete, inkludert personane. Om ein legg til grunn forskriftsteksten «…hud endret…» betyr det at dette reklamebilete må merkast sidan huda på personane har fått ei gråare og kaldare framtoning.

Rettleiaren gir eksempler på retusjering av hud:

– Endre hudfarge, for eksempel mer solbrun/lysere hud eller endre farge på lepper.

Forbrukertilsynet sin rettleiar

Då er vi inne på kjernen i det fotografen tek fram:

Dette er fordi de fleste fotografer tar bilder i rå-format, og dermed må bildene etterbehandles, åkkesom. er et filformat som ikke er prosessert og som må etterbehandles.

Fotograf Mirian Skeie

Eg vil meine at absolutt all reklame med personar i bilete (eller video) må merkast. Så lenge ein justerer noko som kan påverke framtoninga av ein person, vil det vere krav om merking.

Forskrifta er lite nyansert og er «å skyte sporv med kanon

PS! Vil prosessering i kamera medføre krav om merking, sjå RAW kontra JPEG over?