Velfundert eller grunnlaus frykt?

bergengooglefrykt Med ei slik overskrift som klikkåte, måtte eg berre lese artikkelen. Tre foreldre reagerer på bruken av Google i skulen. For meg er det tydeleg at her har ikkje foreldra sett seg inn i produktet og ein blandar korta godt.

Google har mange tilbud som strekker seg frå «gratisprodukt» (f. eks. Gmail) til fullstendig utdanningsstøtte- eller kontorstøtteprodukt ein betalar for. Meir om personvernet i gratisprodukta kan du lese her.

«Gratisprodukta» vi knyter vår Android-baserte telefon mot er ikkje det same produktet som vert brukt i Bergensskulen. Nokre søk avdekka at Bergensskulen nyttar tenesten G Suite for Education. Eg fann eit informasjonsskriv til alle skulane i Bergen som skildrar tenesta:

I Google G Suite for Education er det kun kjernetjenestene i løsningen som er aktivert til bruk for elevene i bergensskolen. Dette er en reklamefri skytjeneste levert av Google, og Bergen kommune har inngått databehandleravtale og nødvendige risiko- og sårbarhetsvurderinger er gjennomført.

For å kunne benytte G Suite for Education (Google i undervisningen) må elevene logge seg sin elevkonto xxnnn@bergensskolen.com som blir deres e-post adresse.

G Suite for utdanning er ikkje eit gratisprodukt. Bergen kommune betalar for kvar brukar. Personvernet i løysingen blir godt ivareteke. Google er tydeleg på at det er skulen som eig dataene og at Google tek ansvaret for å beskytte dei. Google er sertifisert «rund baut» og følger anerkjente standardar og lovverk, inkludert personvernforordningen (GDPR).

Utifrå informasjonsskrivet ser det ut til at kommunen har gjort det dei skal gjere, gjennomføre risikovurderingar – for å finne nødvendige tiltak – samt inngått databehandlaravtale med Google.

Eg har skumma gjennom sidene om personvern for G Suite for utdanning og funne svaret på det eg trur er utgongspunktet for bekymringane til foreldrene:

For G Suite-brukere i grunnskolen og videregående skole kommer Google ikke til å bruke personopplysninger (eller informasjon som er tilknyttet Google-kontoer) til å målrette annonser.

Selger Google skole- eller elevdata til tredjeparter?

Nei. Vi selger ikke G Suite-dataene dine til tredjeparter, og vi deler ikke personopplysninger som legges inn i systemene våre, med tredjeparter, bortsett fra under de få, sjeldne omstendighetene som er beskrevet i G Suite-avtalen og personvernreglene, for eksempel når du ber oss om å dele informasjon, eller når loven krever at vi gjør det.

Mer om deling av informasjon 

Eg er rimelig sikker på at Google gjer jobben sin. Men etter fadesen med Vigilo, blir det eit spørsmål om Bergen har gjort dei rette innstillingane i plattforma. Basert på det eg har lese virkar det vanskeleg/umogleg å feile, men ein kan aldri sei aldri.

PS!

Microsoft gjekk på ein smell i Tyskland for datainnsamlinga som skjer i bakgrunn i Windows 10 og Microsoft Office 365. Windows 10 og Office 365 vart vurdert å ikkje vere i tråd med GDPR og kunne ikkje brukast i skulen.

Microsoft har flytta lagringa av innsamla data frå amerikanske til europeiske serverar og gjort endringar i to versjonar av Windows 10. Med rett oppsett av Windows 10 Enterprise (storbedriftslisensar) og dermed også Windows 10 Education kan ein no slå av innsamling av data. Er du god i tysk, kan du lese side 22 i rapporten frå Bayerisches Landesamt für Datenschutzaufsicht. (Datatilsynet i Bavaria).

På PCar med Windows 10 Home eller Pro, som du og eg kjøper i butikken, kan ein ikkje fullstendig slå datainnsamlinga. Det blir nok ein runde til på denne saka. Windows 10 er ikkje i mål og Office 365 er heller ikkje friskmeld.

Å ta ansvar må vere vanskeleg

I dag oppdaga eg at nokon hadde skrapa opp døra på passasjersida av bilen. Det er eit sår i lakken i eit område, 1 cm høgt og 2 cm langt, saman med ein svak bulk der døra som slo i stoppa. Dette må ha skjedd i løpet av siste veke. Som du skjønar av tittelen har det ikkje vorte lagt att lappe med kontaktinformasjon til syndaren. Eg har heller ikkje motteke nokon form for melding i fysisk eller elektronisk format.

Syndaren må vere virvallaus som ikkje kan ta ansvar for sine handlingar. Ja, vedkommande ville merka dette. Dette er ikkje har ikkje vore ein liten kontakt med døra på bilen min. Syndaren har nok sett resultatet av uhellet og feiga ut. Det kan godt vere at vedkommande ikkje hadde papir, men skiltnummeret mitt er enkelt. Det hadde du hugsa. Ein SMS til vegvesenet si oppslagsteneste og du hadde hatt namnet mitt. Det er lett å finne meg. Det er ein – 1 – med mitt namn på 1881, meg.

Eg har beina planta godt på jorda og kastar ikkje bort store summar på bil. Der eg er irritert, ville andre, med bilar rundt og over millionen, vore kraftig forbanna. Tenk på det neste gong. Eg veit om dei som fotograferer bilane som står ved sida bilen deira når dei parkerer. Er det merke på bilen når dei kjem tilbake, har dei noko til å finne syndaren med. Når du då sit i saksa, slepp ikkje denne typen så lett. I versta fall kan du sanke bonusar som tap av førarrett for ein periode og/eller ei bot og skramme på rullebladet.

Eg vaska skadeområdet godt, for betre vurdere skada og om eg kunne gjere noko. Første forsøk var å polere lakksåra eit par gonger, som virka til å fungere rimeleg bra. Eg får følgje med utover våren. Om det ikkje er nok, kan det vere aktuelt å gå på med rubbing med påfølgjande polering. Det eg ikkje får bort, er den svake bulken. Det er ikkje lett å fotografere eit svart, polert område, men du ser brytinga i speglbilete av bilen som står attmed.

dørbulk

Deler rekneark for ballturneringar

KM-GD-miniSidan 2013 har eg vore engasjert i kvalifisering til kretsmeisterskap for fotball og resultaservice for Syril. Eg har eg nytta det som har vore tilgjengeleg for meg, Google Sheets. Alle forstår rekneark og deling over internett med dei som sit i sekretariatet i løpet av turnering er enkelt.

Det byrja heilt enkelt med registrering av resultat, manuell registrering av mål og poeng i tabellar. Dei siste åra har det gått over til å bli automatisk utrekning av poeng og målskilnad (scora mål – mål slept inn). Ein treng berre registrere inn scora måla for heimelaget og bortelaget. Resten blir rekna ut. Det siste ein gjer, når alle resultata for ein klasse er klare, er å rangere dei (1,2,3) avhengig av kor mange som går vidare til slutturneringa i sin klasse.

Om det er nokon som har treng eit slikt rekneark, kan du hente malen her.

Det er tre faner: Dag 1, Dag 2 og Tabellar. Det er plass til 60 kampar kvar dag. Om turnering blir spelt i ein hall med 1 kamp om gangen, skal det vere meir enn godt nok. Det kan godt vere mogleg at du greier deg med det i ein hall delt i to, med to kampar spelt samtidig.

Legg merke til at kolonnene mellom G og L på arka Dag 1 og Dag 2 er skjult. Kolonnene  inneheld formlar som reknar ut poeng og måskilnad.

Dersom du finn på å utvida arka med fleire kampar, set du inn dei ekstra radene over den siste kamplina (kamp 60). Årsaken er at då blir og området for oppslaga i formlane i Tabellar-arket utvida. Deretter kopierer du siste kampnummeret (formelen) frå inn i dei nye tomme cellene i Kamp-kolonna samt den siste lina. Deretter plukkar viser du kolonnene mellom G og L og kopierer formlane i lina over dei tomme til dei tomme. Når det er gjort, skjuler kolonne H, I, J og K igjen. Legg du til nye under kamp 60, vil desse cellene ikkje bli med i utrekninga i arket Tabellar.

Pass på at namna i kampoppsettet er identiske med namna på laga du skriv inn i tabellen. Resultatet blir rekna ut basert på eit oppslag av namnet i tabellen i kampoppsettet. Er det skilnad nokon plass på ei oppføring, vil ho ikkje bli med i utrekninga. Google Sheets er pinleg nøyaktig og tek ikkje «Syril» for «Syr il».

Nytt år og nye planar

Året har ikkje starta bra. Vinteren virkar flau og veit ikkje heilt om han skal gjere seg til kjenne. Planane var å få gått opp ein del vinterturar, men ikkje noko av enno sidan dei vil ligne på ein vår- eller hausttur.

Eg har lova å gå opp turen til Kjeringafjell på ski med kamera. Dronevideoar viser berre eit luftperspektiv, det er noko anna å følgje meg i 2-3 timar og få med deg all natur og utsikt. Eg må ha minst 1/2 meter med snø til på Kleppa og over. Det er ikkje vits å presentere skituren til Kjeringafjell med å starte på grus og ta på seg skia på Øvstestølen eller ved damefall. Nedsiglinga blir heller ikkje grasiøs om terrenget ikkje er dekka godt med snø.

For 2020 planlegg eg å filme ein del turar minutt for minutt. I stadenfor at eg «rasar» framover vegar og stiar i alt frå 30 ganger til 10 ganger normal fart, blir du med meg i tilnærma vanleg tempo. Eg må gå turen litt rolegare enn normalt, sidan eg må passe på at kamera skal vere nokolunde roleg. I tillegg må eg stoppe å filme utsikt, elver, bekkar eller andre interessant ting i naturen.

Eg såg over arkivet med råvideo i dag og fann ut at eg hadde liggande minutt for minutt-video av vintertur til Skagasete og Geitadalen etter traktorvegane i Njøsadalen frå mars 2019. Eg merkar at det blir ein del meir arbeid med å redigere videoen når alt er i normal hastigheit. No har eg klokka inn over 5 timar på å turen fram til Geitadalen, så langt som vegen går inn i Njøsadalen. Eksporten av videoen i 4K og fine fargar, som er på over 1 timer, stipulerer maskina til 30 minutt, og maskina er så godt som maksa ut:encoding
5 timar er berre første utkast av videoen. Eg må sjå over, småjustere flyten, fargejustere, vurdere å stabilisere nokre klipp og om eg skal legge på musikk før den kjem ut på Youtube. Å finne musikk til over 1 time film vil ta tid. Eg reknar med å bruke minst 3 ganger så lang tid på det endelege produktet.

Hyggeleg gjensyn med året 1983

I julehelga har den unge Youtube-kanalen Spectrum User vore aktiv. Først juledag kom det ein video over det dei meinte var dei beste spela frå 1982 til ZX Spectrum. Mangt eit minne var å finne i den videoenFor eit par dagar sidan kom det ein ny video med dei beste spela frå 1983:

Her var det endå fleire minner. Eg får ta dykk med inn i barndomsminna minna mine.

Atic Atac (video) er eit av spela som blir nemnt når ein snakkar om ZX Spectrum. I spelet skal du samle saman bitane til ein nøkkel som slepp deg ut av borga. Her er det mange rom å utforske og ditto fiendar som vil ta ein bit av deg. Du kan spele som tre ulike karakterar med ulike styrker. Dette spelet investerte eg ein del tid i, det skulle overvinnast. Eg har notert meg at dette er det første større spelet eg spelte til endes eller runda, som ein seier i dag.

De som er yngre har nok stifta kjennskap til spel frå dei som stifta selskapet Ultimate Play the Game, to brør Tim og Chris Stamper. I 1985 stifta dei selskapet Rare som har lansert mangt eit kjent spel for ulike plattformar. Siste kan nemnast Sea of Thieves til Microsoft Xbox, men mange vil nok hugse klassikarar på Nintendo-plattformane som f. eks. GoldenEye 007Banjo-KazooiePerfect Dark eller Donkey Kong Country.

Chucki Egg (video) har eg nett spelt, men det fanga ikkje interessa noko vidare. Kanskje har det noko med at eg synes «stige og plattformspel» er kjedelege. Tolmod har aldri vore mi sterke side.

Derimot er Death Chase (video) høgt oppe på mi favorittliste. Det er viktig å setje spelet i tida sin kontekst. I 1983 kom den tredje Star Wars-filmen – Star Wars: Jediridderen vender tilbake. Death Chase liknar på jakta gjennom skogane på Endor (skogplaneten til Ewokane). I Death Chase køyrer du motorsykkel og skal ta ut ulike mål som andre motorsyklar, tanks og helikopter samstundes som du navigerer deg gjennom skog. Første prioritet er å halde seg i livet ved å unngå i trea som kjem mot deg i rasande fart. Som med Atic Atac er dette eit av spela som eg runda. Det mest interessant, om eg ikkje hugsar feil, var at dette var eit spel på under 16 kB (16 384 bytes). Ha det på minne når vi snakkar om spel som i dag på rundt 100 GigaBytes (100 000 000 000 bytes).

Jet Pac (video) var også ein klassikar levert av Ultimate Play the Game. Samle saman deler til ein rakett, fyll han opp med drivstoff før du reiser vidare. Enkelt og kanskje litt for repetivt for meg. Det blir ikkje det same som å rase gjennom skogen på motorsykken som i Death Chase eller leite rundt i ei stor borg i Atic Atac.

Manic Miner (video) er også ein av klassikarane til ZX Spectrum i genren «stige og plattformspel» som eg aldri blei fanga av. Eg gjorde mine foresøk på kome gjennom 20 ulike skjermar, men milimeterjustis kravde sitt. Eg gav opp etter å ha kome nærare 10 skjermar ut i spelet.

Penetrator (video) minnes eg også. Dette er ein «Scramble«-klone, men eg trudde at spelet var eldre enn 1983.  Eg ser på worldofspectrum at dei første annonsene dukka opp i slutten 1982 og vurderingane kom på nyåret i 1983. Eg har spelt det, men det fenga ikkje meg noko stort. Heilt OK som tidsfordriv, men ikkje noko meir.

Derimot mines eg Wheelie (video) godt. Det å handtere motorsykkelen for å kome rundt dei ulike skjermane/løypane var svært tilfredsstillande. I nyare tid har vi spel som Trials som liknande spel, men Wheelie er meir primitivt når det skal passe innafor 48 kB. Underhaldningsverdien var likevel minst like stor som for Trials.

Ant Attack (video) har eg eit spesielt forhold til. Eg sende inn svar til ein konkurranse i eit engelsk tidsskrift, som eg trur var Computer and Video Games. Like fort som svaret var lagt i ein sirleg utfylt konvolutt med rett porto og sendt, var det gløymt. Ei tid etterpå dukka det opp ein konvolutt, frå England, med ein kassett med Ant Attack som premie. Historien bak Ant Attack og instruksjonar vart lest nøye. Det spesielle med spelet er at det foregår i ei isometrisk verd i 3D. Du kan gøyme deg bak vegger eller hopp opp på ulike platå og vegger. Du må inn i ein by for å hente ut folk som er fanga der. Rundt om spring store maur som du og dei du skal redde må unngå. Du kan ekspedere maurar med eit begrensa mengd med granatar, men desse må ikkje kastast for nær menneska du skal redde. Ant Attack er også eit av spela eg spelte til endes.

Min spede start som «gamer» på datamaskin

No må vi skru tida tilbake til tidleg 80-tal. Eg er ikkje sikker på om vi snakkar om 1982 eller tidleg 1983, men det var på den tida eg fekk ZX Spectrum 48k. I dag kom det ein video frå Spectrum User på Youtube som vekte mangt eit minne:

Spela 3D Tanx (video), Arcadia (video) og Horace goes skiing (video) var dei aller første eg spela på maskina.

3D Tanx var enkelt. Det var snakk om å lære seg kor høgt ein skulle heva løpet og finne det perfekte tidspunktet for å skyte. Når du hadde knekt den nøtta, var spelet enkelt og kunne nok fort opplevast som kjedeleg.

Arcadia var eit tradisjonelt skytespel av typen Galaxian, som eg hadde sett på kafeteriaer og tivoli åra før. Det vart aldri nokon favoritt for min del, men noko underhaldning fekk eg no ut av det.

Horace goes skiing derimot synes eg var meir underhaldande. Krysse vegen, hente seg ski, tilbake over vegen og deretter ta seg ned skibakken og passere gjennom portane utan å treffe tre med meir.

Men i samlinga frå 1982 er det eit spel som overskuggar alt anna: Chequered Flag (video), Formel 1 i 3D. Her kunne eg køyre på ulike baner rundt om i verda, prøve å setje rekordar medan eg unngjekk ting i bana, ta pitstop og fylle bensin med meir. Det var ikke andre bilar på bana. Du skulle køyre mest mogleg perfekt for best mogleg tid. Som i dagens spel kunne du velje mellom manuell eller automatisk girkasse. Med manuell girkasse måtte ein vere forsiktig, Køyrde ein for lenge på for høgt turtall, sprengde ein motoren. Fordelen var at ein manuelt gira bil var litt raskare.

GPU-støtta eller rein programvarekoding av video?

Koding av video er tungt for datamaskiner. Med 4K oppløysing og 60 bilete i sekundet, er det store mengder med data som skal handsamast. Legg til overgangar, tekst, lydjusteringar med meir, kan det bli store endringar som skal pakkast ned i ein handterbar fil.

Når ein arbeidar med video på moderne maskiner, har dei (som ofte) ekstra støtte for koding (og dekoding) av video i grafikkortet. Intel har Quick Sync, Nvindia har Nvenc og AMD har VCE som avlastar prosessoren. Fordelen under redigering er at tung video flyt og det er lett å redigere og sjå over det du lagar. Når alt er klart og skal eksporterast, går også eksporten vesentleg raskare.

Eg hadde noko råvideo i 4K, H.265-format liggande frå Sognefjordrennet 2019. Eit greit prosjekt for å teste den nye maskina for videoredigering. Lengda på videoen enda opp 16 minutt og 33 sekund.

Når ein skal eksportere eller omkode til andre format, merkar ein kor tungt det er å få lagre den endelege videoen. I mitt eksempel eksporterte eg frå ShotCut sluttprosjektet til H.264, «lossless MP4», for å ta vare på mest mogleg kvalitet. H.264 er eit eldre og lettare format som vil ha mindre innverknad på omkodinga til H.265.

Over 16 minutt med video enda opp med ei fil på 33,6 GB. Handbrake vart nytta til å omkode fila til «Matroska H.265 MKV 2160p60″. Storleiken på filene vart som følgjer:

H265_gpu_software

Fila som er koda med støtte av grafikkortet/Nvenc (Nividia Geforce RTX 2060) er nesten 5 gonger så stor som fila som er koda ved hjelp av prosessoren og H.265-algoritma i Handbrake. Skilnaden i tidsbruk er endå større, motsett veg:

  • H.265 med Nvenc: 15 minutt og 29 sekund
  • H.265 utan Nvenc: 1 time 55 minutt og 9 sekund

Det tek nesten 8 gonger så lang tid om berre prosessoren skal stå for omkoding til H.265. Ha på minne at eg nytta ein AMD Ryzen 7 3700X med 8 kjernar som samla sett kan køyre 16 samtidige (kalkulasjons)trådar. Skilnaden bør bli større om du har ein svakare prosessor.

Når det gjeld kvalitet, rangerer Handbrake dei ulike formata for koding slik:

  1. x265 and VP9
  2. x264
  3. Hardware encoders (AMD VCE, Intel QSV, Nvidia NVENC)
  4. VP8

Eg har ikkje 4K-skjermar eller -TV. Videoane vert lagt ut på Youtube. I mine auge er det ingen vesentleg kvalitetsforskjell. Når videoane vert lasta opp på Youtube, vil Youtube koda videoen om for strømming i det frie formatet VP9. Forskjell i kvalitet vil forsvinne.

Er du ein person som arkiverer mykje video, kan det vere lurt å investere tida i å kode alt utan støtte frå grafikkortet. Du får best mogleg kvalitet i minst mogleg fil. I stadenfor at samlinga di tek opp 10 TB, kan du greie deg med 2 TB. Mindre filer er også lettare å dele.