Aldri Apple-PC

Som vaksen har eg hatt tilhald i PC-verden. Eg har gått gradene frå DOS, Windows 3.1 til no Windows 10. Eg er med andre ord godt «innrøykt» i Windows-verden. Når jentene mine byrja å studera, kjøpte dei i august 2018 kvar sin Macbook Pro. Det er dyre maskiner med ein pris på den tida på kr 14 000 per stk. I dag startar prisane for denne typen maskin i underkant av kr 17 000.

Den eine Macbook Proen fekk problem med skjermen. Baklyset forsvann. Skjermen virka ellers som han skulle. Ein kunne skimte lyse parti eller symbol på han, men han var ikkje brukandes. Maskina vart kjøpt på Elkjøp og på deira sider er rådet å ta kontakt med Apple. I slutten av april snakka eg med førstelinja som registrerte hendelsen og bad meg resette maskinvaren på to måter. Det vart gjort, til inga hjelp. Eksamensperioden starta og maskina har den siste månaden vorte nytta med ekstern skjerm. No er siste eksamen ferdig, eg tok igjen kontakt med Apple.

Eg snakka med førstelinja først og repeterte symptoma. Presiserte at av og til når ein opnar maskina er det lys, men det forsvinn etterkvart som ein opnar ho meir. For meg har det vore klart at dette er ein maskinvarefeil. Eg gav klar beskjed om at ikkje gidda meir feilsøking og vart sett over til andrelina, og trudde eg skulle få ei adresse å sende maskina til av dei. Nei, dei tek ikkje mot noko maskiner. Eg måtte levere ho inn til ein autorisert reparatør. For min del var det Eplehuset i Bergen eller Elkjøp i Sogn. Det var då runddansen vart klar. Elkjøp viser til at eg må ta kontakt med Apple og Apple viser meg tilbake til Elkjøp.

Lunta var tent og eg gav klar beskjed om kva eg meinte om Apple-maskiner og supporten deira. Spesielt det siste er under ein kvar kritikk. Sel ein maskiner i premiumsegmentet får dei jaggu syte for premiumsupport når kundar må li under deira dårlege designval. Her er det berre å dra fram:

I 2015 introduserte Apple det «fantastiske» sommerfugl/butterfly-tastaturet. I tilbakeblikk ein gigantisk designfeil. Tastar slutta å virke om det kom bagatellmessig rusk inn under tastane. Det har vore, etter det eg veit, 4 revisjonar av denne typen tastatur. Ikkje går det an å rense tastaturet sjølv. Heile toppen av underdelen MacBook Proen må skiftast. Eit program som syter for gratis reparasjon er på plass. Maskiner frå og med 2020 har ikkje lenger denne type tastatur. No er dei tilbake på same type som før 2015.

So har vi designfeilen på 13″ MacBook Pro der skjermkabelen er for kort slik at han gneg mot chassiset og til slutt ikkje virkar lenger. Det er dette eg meiner MacBooken lir av. Eit program som syter for gratis reparasjon er sett opp. I 2018 vart skjermkabelen forlenga med eit par millimeter for å løyse problemet.

Vi må ikkje gløyme dei nye generasjonane av MacBook Air. Apple har sett kjøleribber på prosessoren og montert inn ei vifte i chassiet. Problemet er at det ikkje er ein fysisk heteavledar mellom kjøleribba og vifta. Sjølv om maskina brukar straumsvake prosessorar, vil prosessoren ved enkle oppgåver, som så surfe med Chrome, sjå Youtube-videoar eller lytte på Spotify, lett sprette opp i max temperaturen på 100 grader Celsius. Vifta går amok og blir plagsom. Prosessoren girer ned ytinga for å redusere varmen. Sjølv om artikkel prøver å nyansere bilete, er det greit å legge merke til at forfattaren måtte bytte ut sin MacBook Air på grunn av varme og yting. Lurer på når det kjem eit program for å gratis bytte av hovedkort på MacBook Air 2018-2020, etter kvart som CPUane døyr av langvarig heteslag.

Tilbake til dårleg support, til og med ein stor Youtube-kanal slit med Apple:

De må gjerne kike innom Louis Rossmann sin Youtube-kanal. Han reparerer Mac og kan fortelje meir om dårlege og uheldige designval Apple har gjort.

For min del har Apple sementert mine mistankar. Support er altfor dårleg for produkt som prismessig ligg i premiumsegmentet. Mitt råd til deg er å droppe Mac. Kjøp deg heller ei robust Windows-maskin med 3 års garanti og reparasjon heime hjå deg.

Nullstille Windows-PC for sal

Når du skal klargjere din PC med Windows 10 for sal, er det viktig at du gjer det på rett måte. Heile disken må «reingjerast» slik at det ikkje er mogleg for den som overtek PCen å gjenopprette deler av dine dokument, bilete osv. Eg har hjelpt fleire med å finne fram att filer som har vorte borte ved uhell som f. eks. sletting eller formatering av lagringsmediet. For ikkje-teknisk lesarar kan det seiast slik:

Det er ingen problem å lese ei bok om innhaldslista er borte. Sidene er framleis velfylte med informasjon.

Standardvala i Windows 10 si nullstillingsprosedyre er ikkje gode nok. Videoen viser deg kva for val du ta.

Sognenett sponsar milliardføretaket Get

Eg viser til mine tidlegare innlegg:

    1. Sognenett forfordeler storbrukarane
    2. Ikkje bland saft i drikkevatnet, Sognenett!

Eg har lese brevet gjentekne gonger og stussa på om det er ting som ikkje kjem klart fram. Sognenett AS leverer kun eit produkt: tilgang til internett. Get er eigd av Telia. Sognenett AS er eigd av Sognekraft AS, Aurland Energiverk AS, Luster Energiverk AS og Lærdal Energi AS. Det er inga direkte eller indirekte kobling mellom Sognenett AS og Get enn at Sognenett AS er formidlar av Get sitt TV-produkt. Faktura på TV-produktet kjem frå Get, ikkje Sognenett AS. Avslaget kjem på Sognenett AS sin faktura.

  • Kunne det vere at Sognenett AS får refundert heile eller deler av rabatten dei gir kunden frå Get?

For å rydde dette av bana sende eg eit spørsmål til Sognenett AS. Her er svaret eg fekk:

sognett-eiga-lomme

Svaret var ikkje uventa, men likevel overraskande. Sognenett AS innrømmer at dei tek frå sin eigen pengesekk og gir pengar til dei som abonnerer på eit produkt (Get TV) som dei ikkje leverer eller har finansielle interesser i. Sognenett AS vel å bidra gratis til at Get kan auke kundegrunnlaget sitt og innteninga si.

Ved å sponse fiberabonnementet for dei som vel Get TV, gir Sognenett AS dei som ønskjer å setje saman sin eigen underhaldsningspakke ei økonomisk ulempe. Sognenett AS har med andre ord lagt på eit «gebyr» på andre innhaldstenester (TV 2 Sumo, Dplay, HBO Nordic, Netflix, RiksTV på nett, Apple TV+ osv). I mitt eksempel, for eit fiberabonnement på trinn 2, er «gebyret» kr 118 pr mnd. Ønskjer eg å berre abonnere på TV2 Sumo, må eg legge på kr 118 på pakken eg vel. Det rimelegaste abonnementet blir ikkje lenger kr 99 per månad, men kr 217 pr månad. Kostnaden med sponsinga av Get blir velta over på kundane som ikkje ønskjer Get TV. Kr 118 kan være mykje for personar med låg inntekt. Dei må betale Sognenett AS sponsing av eit produkt dei ikkje ønskjer eller har råd til. Gi oss kr 100 ekstra, seier Sognenett AS, og du skal få sleppa Get TV.

La meg dra fram ei sak frå Sogn Avis: Sognenett om kundestormen: Me kjem aldri til å utnytta den marknadssituasjonen me står i som lokal leverandør. Saka ligg bak ein betalingsmur, men eg skal dra fram eit lite sitat av marknadsleiar Sebastian Øyrehagen:

– Folk ser nytten ved å velja lokalt breiband gjennom Sognenett, som sponsar mellom anna dei fleste idrettslaga i Sogn.

Ære være dei som støttar opp om lokale lag, initiativ og arrangement her i området, men Sognenett AS:

Tek det seg bra ut at Sognenett AS sponsar Get, eit kommersielt selskap med milliardoverskot, lokalisert i Oslo og eigd av svenske Telia?

Rekneskapen til Get viser eit resultat dei tre siste åra på:

2016: 1,297 milliardar norske kroner
2017: 1,523 milliardar
2018: 1,884 milliardar

Det er lov å trø feil, men eg vonar Sognenett AS revurderer sponsinga av Get.

Ikkje bland saft i drikkevatnet, Sognenett!

Ei oppfølging av innlegget om Sognenett si endring av fibertilbod. Om vi ser på prisauken, betalte eg på siste faktura kr 579 pr månad. Eg la nettopp merke til at brevet i forrige innlegg seier kr 549, som er feil.

  • Berre internett kr 739 – kr 579 = kr 160 i auke. Omrekna i prosent: 27,6 %
  • Internett med Get TV kr 621 – kr 579 = kr 42 i auke. Omrekna i prosent: 7,3 %

Som du ser slepp dei med eit abonnement på Get TV unna med ein sparsom auke på 7,3%.

Sognenett AS leverer kun eit produkt: tilgang til internett. Get er eigd av Telia. Sognenett AS er eigd av Sognekraft AS, Aurland Energiverk AS, Luster Energiverk AS og Lærdal Energi AS. Det er inga direkte eller indirekte kobling mellom Sognenett AS og Get enn at Sognenett AS er formidlar av Get sitt produkt TV-produkt. Faktura på TV-produktet kjem frå Get, ikkje Sognenett AS.

Tilgang til digital infrastruktur er eit produkt på same line som tilgang til vatn og kloakk. Vi er eit samfunn der meir og meir blir utført via nettet. For 4 år sidan selde eg bil. Vi sat og venta i lange tider på trafikkstasjonen for å få unna omregistreringa. Eg må legge til at mykje av tida skuldast forsikringsselskapet som rota med å få på plass forsikringa på bilen for kjøpar. For ei veke sidan kjøpte sonen min bil. Eg betalte via nettbank, gjennomførte eigarskifte på nettsidene til Vegvesenet. Forsikring ordna eg via nettsidene til forsikringsselskapet og betaling av omregistreringa via Skatteetaten. Til slutt kunne eg skrive ut eit mellombels vognkort og bruke bilen. Dei ulike trinna var over på minuttar og ikkje avhengig av opningstider.

Arbeidet mitt er av ein slik art at eg kan sitje (nesten) kor eg vil i verda. Alt eg treng er tilgang til internett. Om eg må sitje i sjølvpålagd Korona-isolasjon, kan eg jobbe heimeifrå kvar einaste dag (eg er frisk). Vi samskriv på innhold, kommenterer innholdet, gir råd, diskuterer, utvekslar meldingar osv. Åpne spørsmål løyses via e-post, «chat», telefon eller ein videosamtale eller -møte mellom ein eller fleire i Leikanger, Oslo og/eller Brønnøysund. Office 365 og ei aktiv satsing på å utnytte internett og «skya» til det beste for tilsette og samarbeidspartnarar, sparar samfunnet for mange unødige kostnader. Eg slepp lange dagar på reise og du slepp å betale for dei. Verktøya våre støttar godt rundt Digitaliseringsdirektoratet sin distribuerte organisasjon, spredt over tre vesentleg adskilte geografiske lokasjonar. Vi viser dagleg at ein ikkje treng å vere lokalisert i eit bygg sentralt i hovudstaden. Alt vi treng er tilgang til internett (utan TV-pakke).

Det er ingen naturleg samanheng mellom ein TV-pakke og at det skal medføre at ein nyttar mindre av kapasiteten ein abonnerer på frå Sognenett AS. Det blir som om vi skulle fått eit tilbod frå kommunen på saftabonnement frå Orkla som ein pakke med vatnet. For kr 400 pr månad får du 10 liter ublanda saft frå Orkla mot at kommunen sler av 20% på vassavgifta.

  • Korleis ville du ha reagert på eit slikt tilbod?

Folkehelsa og lokalpatriotar for Lerum ville gått i fistel. Aviser, Facebook, Twitter osv hadde plassert Sognal kommune på kartet nasjonalt og internasjonalt. Tinghuset på Leikanger hadde vorte nedrent. Rådmann sin telefon hadde vore rødglødande og e-postkassen full.

Sognenett AS: «Ikkje bland saft i drikkevatnet mitt.»

Sognenett forfordeler storbrukarane

sognenett-brevDenne veka fekk eg brev frå internettleverandøren min, Sognenett. Tilbodet blir endra, kapasiteten aukar saman med prisane. Eg har utheva noko i raudt som eg kjem tilbake til seinare:

Kjære kunde,
Dei siste åra har me vore vitne til ei forrykande utvikling når det gjeld internett og bruksområda det nar. Det aller meste kan koplast opp på nettet, og eit fungerande internett er nærmast like viktig som elektrisitet. Utan internett fell det aller meste ut. Denne utviklinga held fram med uforminska styrke og det årlege kapasitetsbehovet over internett aukar med omtrent 25% kvart år. Med eit større behov, krevst òg større investeringar samstundes som kostnadar knytt til normal drift og vedlikehald aukar. Det er denne situasjonen som gjer at prisen forbrukarane må betala for breibandet aukar.

Om alle hadde vorte behandla likt av Sognenett, skulle eg ikkje sagt noko. Det eg reagerer på er det som står over og i den blå boksen:

sognenett-brev-utdrag

  • Treng du berre tilgang til internett (200/200 Mb) -> kr 739 pr mnd.
  • Tek du tilgang til internett saman med Get TV over fiber -> kr 621 pr mnd.

Du sparar kr 1 416 per år på fiberlina om du vel å sjå TV på ho. No bør du lese ein gong til det som står i raudt over.

sognenett-grunngiving

Å sjå TV over internett brukar kapasitet. I forhold til musikk er det snakk om titals gonger datamengde. Den siste Get TV-boksen taklar video i opptil 4k (3860 x 2160 punkt), dvs 4 gonger oppløysinga til full HD (1920 x 1080 punkt). Dinside.no har testa den nye Get TV-boksen og følgjande blir anbefalt:

Get anbefaler bredbånd på minimum 25 Mbps (Megabit per sekund) med én boks og minimum 50 Mbps hvis man har flere. Selskapet forklarer at dette er for å dekke både strømming med Get Box og annen bruk av Internett i hjemmet samtidig.

For å gjere det enkelt splittar vi lina ved ein boks i vel 2 og rundar godt ned. Eg set snittet på det du vil sjå på til ca 8 Mbps eller 1 Megabyte per sekund (MBps) i sekundet.

La oss sei TVen i snitt står på frå 16.00 til 00.00 om kvelden, 8 timar kvar dag. Det er 3 600 sekund i ein time. Det betyr at du lastar fiberlina med 3 600 MB i timen. I løpet av 8 timar, eller eitt TV-døgn, vil du ha lasta ned 28 800 MB trafikk på lina di. Vi rundar det av til 28 Gigabyte (GB) per dag. Med 30 dagar i månaden har du ved å la TVen stå på generert trafikk på 840 GB eller 0,84 Terrabyte (TB) på lina di. Har du fleire Get TV-boksar er det berre å gange opp. Det blir eit paradoks at nokon som ikkje ser TV via fiber/internett skal betale meir for internettlina.

Valet til Sognenett tek seg ikkje godt ut med tanke på at Sognenett har vorte tungt sponsa i si utbygging av fibernettet i Sogn og Fjordane. Storsamfunnet har vore med på å bygge kundegrunnlaget til Sognenett. No vel Sognenett å gi dei som kjøper ei kommersiell teneste frå Get fordeler. Sognenett vel å setje kniven i sida på sine trufaste kundar som bidreg langt mindre til behovet for kapasitetsauke. Det er lov å trø feil og eg vonar at Sognenett revurderer.

Skotårsdag til besvær

Sonen min hadde funne ein bil han ville kjøpe. I går, fredag 28.02, testkøyrde vi og sjekka ut at alt var som det skulle vere. I dag, laurdag 29.02 – skotsårdagen, skreiv vi kontrakt og gjennomførte eigarskifte på nettet. Forsikring teikna eg, men eg la merke til at eg ikkje fekk setje 29.02 som forsikringsdag. 01.03 var einaste alternativ. Sidan forsikringa først gjeld frå i morgon, fekk eg ikkje gjennomføre omregistreringa hjå Vegvesenet i dag.

Eg ringde forsikringsselskapet. Dei kunne heller ikkje endra datoen til 28.02, slik at vi lovleg kunne køyre bilen i dag. Eg oppfatta at det var det ei teknisk avgrensing i systemet som medførte at ein ikkje kunne setje 29.02 som dato, eller at dei kunne endre datoen. Dersom eg trong forsikring frå og med 29.02, måtte eg undersøke med andre selskap. No skapar det ikkje problem for oss. Bilen står hjå meg, men dersom vi hadde reist langvegs måtte vi mest sannsynleg ha overnatta. I staden for frustrasjon og sinne, enda det opp med ein god latter i samtale med dei på telefonen.

Etter nokre ekstrarundar på forsikringssidene etter samtalen, oppdaga eg denne:

skotaarsdag

For oss som har opplevd styret rundt tusenårsskiftet, synes eg det er merkeleg at ein – i det herrens år 2020 – har system som IKKJE taklar skotårsdagar.

Velfundert eller grunnlaus frykt?

bergengooglefrykt Med ei slik overskrift som klikkåte, måtte eg berre lese artikkelen. Tre foreldre reagerer på bruken av Google i skulen. For meg er det tydeleg at her har ikkje foreldra sett seg inn i produktet og ein blandar korta godt.

Google har mange tilbud som strekker seg frå «gratisprodukt» (f. eks. Gmail) til fullstendig utdanningsstøtte- eller kontorstøtteprodukt ein betalar for. Meir om personvernet i gratisprodukta kan du lese her.

«Gratisprodukta» vi knyter vår Android-baserte telefon mot er ikkje det same produktet som vert brukt i Bergensskulen. Nokre søk avdekka at Bergensskulen nyttar tenesten G Suite for Education. Eg fann eit informasjonsskriv til alle skulane i Bergen som skildrar tenesta:

I Google G Suite for Education er det kun kjernetjenestene i løsningen som er aktivert til bruk for elevene i bergensskolen. Dette er en reklamefri skytjeneste levert av Google, og Bergen kommune har inngått databehandleravtale og nødvendige risiko- og sårbarhetsvurderinger er gjennomført.

For å kunne benytte G Suite for Education (Google i undervisningen) må elevene logge seg sin elevkonto xxnnn@bergensskolen.com som blir deres e-post adresse.

G Suite for utdanning er ikkje eit gratisprodukt. Bergen kommune betalar for kvar brukar. Personvernet i løysingen blir godt ivareteke. Google er tydeleg på at det er skulen som eig dataene og at Google tek ansvaret for å beskytte dei. Google er sertifisert «rund baut» og følger anerkjente standardar og lovverk, inkludert personvernforordningen (GDPR).

Utifrå informasjonsskrivet ser det ut til at kommunen har gjort det dei skal gjere, gjennomføre risikovurderingar – for å finne nødvendige tiltak – samt inngått databehandlaravtale med Google.

Eg har skumma gjennom sidene om personvern for G Suite for utdanning og funne svaret på det eg trur er utgongspunktet for bekymringane til foreldrene:

For G Suite-brukere i grunnskolen og videregående skole kommer Google ikke til å bruke personopplysninger (eller informasjon som er tilknyttet Google-kontoer) til å målrette annonser.

Selger Google skole- eller elevdata til tredjeparter?

Nei. Vi selger ikke G Suite-dataene dine til tredjeparter, og vi deler ikke personopplysninger som legges inn i systemene våre, med tredjeparter, bortsett fra under de få, sjeldne omstendighetene som er beskrevet i G Suite-avtalen og personvernreglene, for eksempel når du ber oss om å dele informasjon, eller når loven krever at vi gjør det.

Mer om deling av informasjon 

Eg er rimelig sikker på at Google gjer jobben sin. Men etter fadesen med Vigilo, blir det eit spørsmål om Bergen har gjort dei rette innstillingane i plattforma. Basert på det eg har lese virkar det vanskeleg/umogleg å feile, men ein kan aldri sei aldri.

PS!

Microsoft gjekk på ein smell i Tyskland for datainnsamlinga som skjer i bakgrunn i Windows 10 og Microsoft Office 365. Windows 10 og Office 365 vart vurdert å ikkje vere i tråd med GDPR og kunne ikkje brukast i skulen.

Microsoft har flytta lagringa av innsamla data frå amerikanske til europeiske serverar og gjort endringar i to versjonar av Windows 10. Med rett oppsett av Windows 10 Enterprise (storbedriftslisensar) og dermed også Windows 10 Education kan ein no slå av innsamling av data. Er du god i tysk, kan du lese side 22 i rapporten frå Bayerisches Landesamt für Datenschutzaufsicht. (Datatilsynet i Bavaria).

På PCar med Windows 10 Home eller Pro, som du og eg kjøper i butikken, kan ein ikkje fullstendig slå datainnsamlinga. Det blir nok ein runde til på denne saka. Windows 10 er ikkje i mål og Office 365 er heller ikkje friskmeld.

Deler rekneark for ballturneringar

KM-GD-miniSidan 2013 har eg vore engasjert i kvalifisering til kretsmeisterskap for fotball og resultaservice for Syril. Eg har eg nytta det som har vore tilgjengeleg for meg, Google Sheets. Alle forstår rekneark og deling over internett med dei som sit i sekretariatet i løpet av turnering er enkelt.

Det byrja heilt enkelt med registrering av resultat, manuell registrering av mål og poeng i tabellar. Dei siste åra har det gått over til å bli automatisk utrekning av poeng og målskilnad (scora mål – mål slept inn). Ein treng berre registrere inn scora måla for heimelaget og bortelaget. Resten blir rekna ut. Det siste ein gjer, når alle resultata for ein klasse er klare, er å rangere dei (1,2,3) avhengig av kor mange som går vidare til slutturneringa i sin klasse.

Om det er nokon som har treng eit slikt rekneark, kan du hente malen her.

Det er tre faner: Dag 1, Dag 2 og Tabellar. Det er plass til 60 kampar kvar dag. Om turnering blir spelt i ein hall med 1 kamp om gangen, skal det vere meir enn godt nok. Det kan godt vere mogleg at du greier deg med det i ein hall delt i to, med to kampar spelt samtidig.

Legg merke til at kolonnene mellom G og L på arka Dag 1 og Dag 2 er skjult. Kolonnene  inneheld formlar som reknar ut poeng og måskilnad.

Dersom du finn på å utvida arka med fleire kampar, set du inn dei ekstra radene over den siste kamplina (kamp 60). Årsaken er at då blir og området for oppslaga i formlane i Tabellar-arket utvida. Deretter kopierer du siste kampnummeret (formelen) frå inn i dei nye tomme cellene i Kamp-kolonna samt den siste lina. Deretter plukkar viser du kolonnene mellom G og L og kopierer formlane i lina over dei tomme til dei tomme. Når det er gjort, skjuler kolonne H, I, J og K igjen. Legg du til nye under kamp 60, vil desse cellene ikkje bli med i utrekninga i arket Tabellar.

Pass på at namna i kampoppsettet er identiske med namna på laga du skriv inn i tabellen. Resultatet blir rekna ut basert på eit oppslag av namnet i tabellen i kampoppsettet. Er det skilnad nokon plass på ei oppføring, vil ho ikkje bli med i utrekninga. Google Sheets er pinleg nøyaktig og tek ikkje «Syril» for «Syr il».

Nytt år og nye planar

Året har ikkje starta bra. Vinteren virkar flau og veit ikkje heilt om han skal gjere seg til kjenne. Planane var å få gått opp ein del vinterturar, men ikkje noko av enno sidan dei vil ligne på ein vår- eller hausttur.

Eg har lova å gå opp turen til Kjeringafjell på ski med kamera. Dronevideoar viser berre eit luftperspektiv, det er noko anna å følgje meg i 2-3 timar og få med deg all natur og utsikt. Eg må ha minst 1/2 meter med snø til på Kleppa og over. Det er ikkje vits å presentere skituren til Kjeringafjell med å starte på grus og ta på seg skia på Øvstestølen eller ved damefall. Nedsiglinga blir heller ikkje grasiøs om terrenget ikkje er dekka godt med snø.

For 2020 planlegg eg å filme ein del turar minutt for minutt. I stadenfor at eg «rasar» framover vegar og stiar i alt frå 30 ganger til 10 ganger normal fart, blir du med meg i tilnærma vanleg tempo. Eg må gå turen litt rolegare enn normalt, sidan eg må passe på at kamera skal vere nokolunde roleg. I tillegg må eg stoppe å filme utsikt, elver, bekkar eller andre interessant ting i naturen.

Eg såg over arkivet med råvideo i dag og fann ut at eg hadde liggande minutt for minutt-video av vintertur til Skagasete og Geitadalen etter traktorvegane i Njøsadalen frå mars 2019. Eg merkar at det blir ein del meir arbeid med å redigere videoen når alt er i normal hastigheit. No har eg klokka inn over 5 timar på å turen fram til Geitadalen, så langt som vegen går inn i Njøsadalen. Eksporten av videoen i 4K og fine fargar, som er på over 1 timer, stipulerer maskina til 30 minutt, og maskina er så godt som maksa ut:encoding
5 timar er berre første utkast av videoen. Eg må sjå over, småjustere flyten, fargejustere, vurdere å stabilisere nokre klipp og om eg skal legge på musikk før den kjem ut på Youtube. Å finne musikk til over 1 time film vil ta tid. Eg reknar med å bruke minst 3 ganger så lang tid på det endelege produktet.

Hyggeleg gjensyn med året 1983

I julehelga har den unge Youtube-kanalen Spectrum User vore aktiv. Først juledag kom det ein video over det dei meinte var dei beste spela frå 1982 til ZX Spectrum. Mangt eit minne var å finne i den videoenFor eit par dagar sidan kom det ein ny video med dei beste spela frå 1983:

Her var det endå fleire minner. Eg får ta dykk med inn i barndomsminna minna mine.

Atic Atac (video) er eit av spela som blir nemnt når ein snakkar om ZX Spectrum. I spelet skal du samle saman bitane til ein nøkkel som slepp deg ut av borga. Her er det mange rom å utforske og ditto fiendar som vil ta ein bit av deg. Du kan spele som tre ulike karakterar med ulike styrker. Dette spelet investerte eg ein del tid i, det skulle overvinnast. Eg har notert meg at dette er det første større spelet eg spelte til endes eller runda, som ein seier i dag.

De som er yngre har nok stifta kjennskap til spel frå dei som stifta selskapet Ultimate Play the Game, to brør Tim og Chris Stamper. I 1985 stifta dei selskapet Rare som har lansert mangt eit kjent spel for ulike plattformar. Siste kan nemnast Sea of Thieves til Microsoft Xbox, men mange vil nok hugse klassikarar på Nintendo-plattformane som f. eks. GoldenEye 007Banjo-KazooiePerfect Dark eller Donkey Kong Country.

Chucki Egg (video) har eg nett spelt, men det fanga ikkje interessa noko vidare. Kanskje har det noko med at eg synes «stige og plattformspel» er kjedelege. Tolmod har aldri vore mi sterke side.

Derimot er Death Chase (video) høgt oppe på mi favorittliste. Det er viktig å setje spelet i tida sin kontekst. I 1983 kom den tredje Star Wars-filmen – Star Wars: Jediridderen vender tilbake. Death Chase liknar på jakta gjennom skogane på Endor (skogplaneten til Ewokane). I Death Chase køyrer du motorsykkel og skal ta ut ulike mål som andre motorsyklar, tanks og helikopter samstundes som du navigerer deg gjennom skog. Første prioritet er å halde seg i livet ved å unngå i trea som kjem mot deg i rasande fart. Som med Atic Atac er dette eit av spela som eg runda. Det mest interessant, om eg ikkje hugsar feil, var at dette var eit spel på under 16 kB (16 384 bytes). Ha det på minne når vi snakkar om spel som i dag på rundt 100 GigaBytes (100 000 000 000 bytes).

Jet Pac (video) var også ein klassikar levert av Ultimate Play the Game. Samle saman deler til ein rakett, fyll han opp med drivstoff før du reiser vidare. Enkelt og kanskje litt for repetivt for meg. Det blir ikkje det same som å rase gjennom skogen på motorsykken som i Death Chase eller leite rundt i ei stor borg i Atic Atac.

Manic Miner (video) er også ein av klassikarane til ZX Spectrum i genren «stige og plattformspel» som eg aldri blei fanga av. Eg gjorde mine foresøk på kome gjennom 20 ulike skjermar, men milimeterjustis kravde sitt. Eg gav opp etter å ha kome nærare 10 skjermar ut i spelet.

Penetrator (video) minnes eg også. Dette er ein «Scramble«-klone, men eg trudde at spelet var eldre enn 1983.  Eg ser på worldofspectrum at dei første annonsene dukka opp i slutten 1982 og vurderingane kom på nyåret i 1983. Eg har spelt det, men det fenga ikkje meg noko stort. Heilt OK som tidsfordriv, men ikkje noko meir.

Derimot mines eg Wheelie (video) godt. Det å handtere motorsykkelen for å kome rundt dei ulike skjermane/løypane var svært tilfredsstillande. I nyare tid har vi spel som Trials som liknande spel, men Wheelie er meir primitivt når det skal passe innafor 48 kB. Underhaldningsverdien var likevel minst like stor som for Trials.

Ant Attack (video) har eg eit spesielt forhold til. Eg sende inn svar til ein konkurranse i eit engelsk tidsskrift, som eg trur var Computer and Video Games. Like fort som svaret var lagt i ein sirleg utfylt konvolutt med rett porto og sendt, var det gløymt. Ei tid etterpå dukka det opp ein konvolutt, frå England, med ein kassett med Ant Attack som premie. Historien bak Ant Attack og instruksjonar vart lest nøye. Det spesielle med spelet er at det foregår i ei isometrisk verd i 3D. Du kan gøyme deg bak vegger eller hopp opp på ulike platå og vegger. Du må inn i ein by for å hente ut folk som er fanga der. Rundt om spring store maur som du og dei du skal redde må unngå. Du kan ekspedere maurar med eit begrensa mengd med granatar, men desse må ikkje kastast for nær menneska du skal redde. Ant Attack er også eit av spela eg spelte til endes.