Teori og praksis

I rettsstaten Noreg:

  • er vi uskuldige inntil det motsette er prova
  • gjer ein opp for seg gjennom å ta straffa ein blir dømt til.

Dette er prinsipp eg held høgt og har blitt utfordra på. Eg trudde at dette var gode prinsipp som var vel aksepterte. Det er trasig at vi i dag ser hylekoret i media ser bort frå desse prinsippa. Det er på tide at alle spør seg:

  • Dersom du gjorde feil og tok di straff, korleis skulle vi handsama deg?

Lyst på halv million i avgiftslette?

Noreg har særavgifter på bilar. Det er tre faktorar som ligg til grunn for desse:

  • Vekt
  • CO2
  • NOx

I tillegg kjem 25% meirverdiavgift som blir rekna av importpris + påslaga frå importør og forhandlar ut til deg som kunde.

Heilelektriske bilar har i dag ingen avgifter, ikkje ein gong ordinær meirverdiavgift som blir lagt på all omsetning, med mindre det er unnateke i regelverket. La oss sjå litt på utsalsprisen for ein heilelektrisk bil om den skulle blitt handsama som ein bil på fossilt drivstoff.

Heilelektriske bilar slepper ikkje ut CO2 eller NOx når dei køyrer. Dei to særavgiftene vel eg å halde borte frå reknestykke. Vektavgift er noko eg ikkje kan argumentere vekk. Avgifta er bruksuavhengig og er ei rein fiskal avgift som skal gi pengar i statskassa. Ein heilelektrisk bil må handsamast likeeins med andre bilar pålagt avgifta.

La oss ta utgangspunkt i ein bil som har ein pris inn til landet på kr 500 000. Importør og forhandlar skal tene pengar og må ha sine påslag. Eg har lagt til grunn at dei to ledda legg på kr 100 000, men eg kan ikkje sjå bort ifrå at det kan vere høgare. Heilelektriske bilar er tunge og eg har lagt til grunn ei vekt på 2500 kg. Bilen BYD Tang veg omlag dette. Utsalspris i dag på BYD Tang startar på kr 600 000 utan avgifter.

Importpris500 000,00
Vektavgift2500 kg295 817,00
PåslagImportør+forhandlar100 000,00
Mva25% på importpris+påslag150 000,00
Sum1 045 817,00
Pris i dag600 000,00
SubsidiarAvgiftslette445 817,00

Utan dagens avgiftslette ville ein bil som BYD Tang kosta deg godt over kr 1 000 000.

Deja vu, syklistar

For 11 månadar gjekk eg lei den generelle haldninga til syklistar og bruk av lys. Eg skreiv eit lite innlegg der eg sa klart ifrå kva eg meiner om dette tullet.

I dag, på veg til arbeid, møtte eg 5 syklistar. Alle, som ein, hadde ikkje lys på syklane sine. Det var ikkje ungar, men vaksne på veg til arbeid på Nav, Vegkontoret eller dei andre kontora på Hermansverk. Godt utdanna folk, som burde gå føre som eit godt eksempel.

Som eg sa ifjor: Alle skal ta omsyn til syklistar, dei drit i alt!

Dagens sparkstøtning

I min barndom køyrde eg sparkstøtning. Ein sparkstøtning har stålmeier og går som fy på is og hardpakka snø i vegen. Med åra som har grunnlaget for bruk av sparkstøtning forsvunne i tråd med auka trafikk, salting og strøing av vegane. I sitt rett element er ein sparkstøtning eit effektivt forflyttingsmiddel, ikkje minst moro når ein konkurrerte mot andre ungar eller unge til sinns.

Dei siste åra har eg sett utbreiingen av elektriske sparkesyklar i byane. Eg har sett kollegaer susa rundt på dei. Hadde det ikkje vore for øyrene, hadde dei glist rundt. Dessverre fekk eg aldri prøvd syklane i byane, får skulda på Covid-19 og bråstoppen i reiseaktiviteten. I dag føretrekk eg Teams enn timevis på reis til og frå byar og tettstadar. Flyplassar er so 2019.

Eg var innom Elkjøp i veka og henta datautstyr eg hadde tinga, og la merke til at dei hadde for sal elektriske sparkesyklar. Sidan eg er ein stor kar, må eg alltid kontrollere om desse tåler meg. Mange av tilboda, inkludert Elkjøp sitt, har maks vekt på 100 kg. Eg treng litt meir margin for å sikre at sykkelen ikkje dauar vekk når han ser litt stigning. Google er min venn og etter litt søking landa eg på Wilfa E-way E500. Komplett hadde eit medlemstilbod og sluttsummen enda på kr 4.490, 2.000 under listepris. Nesten kr 1.500 under Elkjøp sitt «tilbod» på ein langt svakare modell. Tinga på torsdag, mottok han fredag. Effektiv levering av PostNord. Eg tok nokre småturar på fredagen. Minnene frå tida med sparkstøtning var ikkje langt unna.

I dag tok eg ein lenger tur for å teste ut batteriet og lære korleis eg skal takle ujamnheiter og bratte bakkar. Starte heimefrå, nedover Njøsavegen og Gjertrudbakken. For de som kjenner den er den bratt. Det få som greier å sykle opp, sjølv på lettaste gir, utan assistanse frå elektrisk motor. Eit lett trykk på bremsen set Wilfa E-way E500 i regenereringmodus. Halvveges nedi bakken hadde sykkelen regeneret batteriet fullt. Regeneringsbremsen slepp opp og farten aukar. Løysinga er å trykke bremsen litt lenger inn slik at skivebremsen bak tek. Det er greit å få med seg dette. Kan lett bli ei overrasking om ein ikkje er klar over det. Kontakt med asfalt i høg fart er aldri bra, berre spør Tarjei Bø.

Utover gang- og sykkelveg, rundt Hamre, forbi Hanahaug og innover Strandavegen og tilbake til Njøsavegen haldt eg for det meste maksimal fart på 22 km/t. Som venta måtte han ha litt hjelp i midten av Njøsabakken. Når den biten var unnagjort, plukka han gradvis opp fart og haldt full fart heim. Det verste partiet på turen var nok over steinlegginga samt brua nede i sentrum på Hermansverk. Dei rue steinane, asfaltlappeteppet og betongen merkar ein når fjøringa berre er dekka. Lurt å opne kjeften litt so tennene ikkje klaprar.

Eg starta med 100% batteri. Heimkomen var det att 62%. Turen er 11,1 km ifølgje Google. Sykkelen brukte 38% av batterikapasiteten. 11,1 delt på 0,38 gir vel 29 km i total kapasitet. Produsent oppgir 45 km. Eg synes det er OK med tanke på at eg er på «feil side» av vektskalaen. I tillegg hadde ruta nokre bakkar som gjekk hardt ut over batteriet. På flat mark ville det, sjølv med meg, vore nærare 45 km kapasitet.

Mer er mindre

Eg har lagt merke til at det har vorte litt meir lading i sommar på den lokale Mer-stasjonen. I går var det ein artikkel i lokalavisa om at det var problem med ladestasjonen til Mer i Sogndal, og at det hadde vore det ei stund. For underhaldninga si skuld sjekka eg ladekartet til Mer. På stadar nær meg som Hermansverk, Sogndal og Skei i Jølster har det vore problem med ladestasjonane i lang tid:

Ved Thon Hotel Jølster har ein ladestaasjon vore delvis defekt i 2 – to – månadar. Dette er for dårleg, Mer.

  • Når har de sett ei bensin- eller dieselpumpe ute av drift i meir enn nokre dagar?

Skulle tru at Mer ikkje tok elektrifiseringa av Norge på alvor. Minner òg sterkt om haldninga at det er fint å opne eller lansere nye ting, men vedlikehald i etterkant har ikkje vore i våre tankar. Kan også nemne at stasjonane støttar maksimalt 50 kW lading, som er så 2015.

Når eg kjøper elektrisk bil ein gong i framtida, forventar eg at når det oppstår ein feil på ein ladestasjon, blir det ordna innan to arbeidsdagar.

Déjà vu – allerede sett

Déjà vu – allerede sett – eg er so gamal at eg forelder til ungar som er i eller nærmare seg 20-åra. Weird Al Yankovic var ein kar eg vart merksam på etter å ha sett filmen UHF. Eg kjøpte ein del CDar med parodiar av sanger frå andre artistar. Mykje var utruleg bra som «Like a surgeon» til «Beat It» og «Bad» .

Når eg sat ved bordet for 30+ år sidan, traff sporet veldig bra. Når eg sit ved andre sida av bordet, som 50+, ser eg at han treff utruleg bra når mi rolle har endra seg. De får gjere dykk opp dykkar eigen meining, men tåler du ikkje satire og er hårsår stoppar du her.

Vil du høyre meir, har han eigen Youtube-kanal

Var dette gjennomtenkt, Skatteetaten?

Eg var i ei tidleg pulje som mottok melding på tirsdag 16.03.21 om at skattemeldinga mi var klar. Av gamal vane var eg klar. Alle årsoppgåver var lasta ned og det var enkelt å sjekke at alt stemte. I tillegg måtte eg fylle ut litt intekter på si. Alt var «gulle godt». Her var det berre å sende inn og so vart det gjort. Stussa litt over formuesverdiar, men av vane har Skatteetaten kontroll på dei eg ikkje har kontroll på…

Onsdag 18.03.21, ut mot kvelden, tok mor mi kontakt. Ho hadde fått ei melding med informasjon om nedsetting av formuesverdien på bustad i skattemeldingen 2020. Eg stakk nedom og reagerte på at husværet hennar hadde fått svært høg verdi i skattemeldinga. Brevet ho hadde fått melding om låg ikkje på Skatteetaten sine sider, men i Altinn i sin postkasse og starta slik:

Som følgje av kommunesamanslåinga av Balestrand, Leikanger og Sogndal kommune, hadde Skatteetaten (i sin uendelege visdom) funne ut at no var vi i gamle Leikanger, og heilt sikkert Balestrand kommune, blitt urbaniserte. Bustadverdiane hadde skote i veret.

Eg kunne enkelt konkludere med at verdien som var sett opp som utrekna, ny marknadsverdi var langt over det husværet til mor mi var taksert og kjøpt for i 2019. Det var ikkje eit snev av realisme i verdsetjinga. Her var det berre å bruke justert 2019-verdi, som i det minste traff marknadsverdi rimeleg bra.

Ut på kvelden 18.03.21 fekk eg same melding. Eg henta dokumentet og las over det. Her òg var det ikkje eit snev av realisme i den nye verdsetjinga. Om Skatteetaten er interessert å kjøpe meg ut, har dei kontonummeret og kan overføre pengane til meg. Når det er sagt, har eg nokre spørsmål til Skatteetaten:

  1. Korleis har de kome på ideen om at marknadsverdiane på eigedomar (i utkantane), ved ei kommunesamanslåing, aukar 30+%?
  2. Korleis har Skatteetaten ikkje fått med seg at skattemeldingane var planlagt lagt ut dagane før 18.03?
    Vi treng informasjonen om verdsetjinga av eigedomar før vi får skattemeldingane!

PS! Alle i gamle Leikanger og Balestrand kommune må setje ned verdien til justert 2019-verdi. Eg er rimeleg sikker på at Skatteetaten sine marknadsverdiar vert sett som grunnlag for eigedomsskatt i nye Sogndal kommune. Her er det pengar å spare!

Brot på ytringsfridom?

Amazon fekk nok av Parler sin brot på deira vilkår og avslutta oppdraget med å drifta fundamentet til tenesta.

  • Er dette brot på ytringsfridomen?

La oss sjå litt på første tillegget (first amendment) til grunnlova i USA:

Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances.

Amazon, eit privat aksjeselskap, er ikkje bunden av første tillegget til grunnlova. Det er kongressen, lovgivarane, som ikkje skal lage lover som skrenkar inn fridomen til å ytra seg.

Sjå på Amazon som ein bar. Her kjem det inn folk som vert servert. Nokon vert fulle, høglytte, yppar til kamp eller blir for pågåande mot f.eks. det motsette kjønn. Som eigar av baren har du visse reglar som må følgjast. Når ein gjest ikkje føl reglane, vert vedkomande bortvist frå baren.

Kva vil vi egentleg?

Sognekraft har arbeidd med å legge til rette for etablering av eit datasenter halvveges inn Huksdalen, i ytre delen av det som var Leikanger kommune. Dette er eit anlegg som ville ha lege langt frå folk, ikkje forureina, ikkje støya ned naboar eller vore til sjenanse for ålmenta. Men det er ikkje bra nok. Nei, her skal alt vera som før. Tenkjer eg let denne henga:

– Om kommunane og dei folkevalde seier nei til å nytta kraftressursane våre til å skapa arbeidsplassar på denne måten, og meiner dei heller bør etablerast i meir sentrale strøk, så er det eit tydeleg signal me sjølvsagt rettar oss etter.

Terje Bakke Nævdal, dagleg leiar Sognekraft