Blendane talent

Eg har ein svært variert musikksmak. Han varierer alt frå Elvis Presley til Slayer og tilbake til Paganini, Beethoven og Strauss. Det er ein plass eg dreg ei absolutt line og det er med musikk med «growling«. Sjølve musikken kan vere etter min smak, men med ein gong det som vert kalla vokalist opnar kjeften er det ein «show stopper». Ikkje f**n om eg høyrer på nokon som treng ein halv palle med Fisherman’s Friend for å kunne synge.

La meg ta dykk tilbake til 80-talet. På denne tida hadde eg teke meg vidare frå Elvis Presley. Eg lytta til Iron Maiden og Motörhead. Førstnemnde er meir rafinert musikalsk. Når det gjeld nye musikkinntrykk, minnes eg ein gong på midten av 80-talet der ein nabo som spelte Yngwie Malmsteen’s Rising Force på sine ghettoblaster. Eg høyrde Far beyond the sun når eg passerte. Det var eit blendande talent på gitar og her var det berre å gå til innkjøp av plata.

Den første plata var mest instrumental, men skal du slå gjennom må du ha vokalist. Resterande av platene ut 80-talet auka innslaget av vokal og minimerte gitarvirtuosen. Kompromiss er ikkje alltid bra og eg droppa karen.

Sidan midten av 80-talet har mykje skjedd, men skal eg plukke fram ein ting som har vore like revolusjonerande som Yngwie Malmsteen må eg plukke fram Tina S. Ho er på alder med tvillingane mine, men har spela gitar lenge. Dei siste åra har ho teke ein pause frå gitarspelinga for å studere.

Lytt til Ludwig van Beethoven – Moonlight Sonata (3rd Movement). Eg legg ved Youtube-videoen, som skal vere i eitt tak utan klipping og skøyting av andre opptak. De treng ikkje like klassisk, men i det minste nyt talentet:

Tur: Havrane frå Geitadalen

Dersom du tykkjer at turen frå Kvålen om Fadnastølen til Havrane er for lang og tung, er dette eit lettare alternativ. Turen på ca 2 kilometer og det er ikkje mange høgdemeterane som skal forserast. På våren kan det vere litt vått i eller like etter snøsmeltinga. Det kan vere lurt å ta turen i juni og utover. Det er mogleg å grille på svaberga ved vatnet både pølser og fisk frå vatnet.

Frå Kvålen køyrer du heilt fram i Njøsadalen til Geitadalen og parkerer. Låge bilar treng ikkje forsøke. Vegen til ta botnpanner, slik som i vår. Det er ein klar fordel med høgare suv eller bil meint for dårlege veger. Frå parkeringsplassen går du til Tuftahaug, finn det svarte selet samt starten på stien, som tek deg til Havrane. Det er slak stigning til du er på toppen av åsen over kløfta du skal ned i. Ta ein pause på berget og sjå utover Sognefjorden og bygda. I sør kan du sjå Skriki og veggen bak fremsta Havravatnet. Etter pausen følgjer du stien nedover til kløfta. I botnen må du trekkje austover før du kryssar og går opp andre sida.

Vel oppe på same platået som Havravatni ligg på, kan du nok ein gong ta ein pause og sjå utover Sognefjorden og øvre del av bygda. Gå vestover til den store metallmasta før du svingar til venstre. Du ser veggen bak fremsta Havravatnet og det er berre å ta retning og navigere deg gjennom småkrattet som veks her. Området har våte områder. Her er det berre å finne tuer å gå på. I videoen har eg svinga innom posten til Syril, som står litt vest for det fremste Havravatnet.

Returen kan vere litt utfordrande når du skal opp av kløfta. Det går sauetrakk her som kan lure deg heim-/vestover kløfta. Legg merke til at oppstigninga startar ved eit lite svaberg, ca. 40 meter etter at du går inn i krattskogen.

Tur: Haoahaug om Vetlagjerdet

I 2020 vart det etablert ein traktorveg til Baukaseingjedn som tek det forbi gamle slåtteteigar på vestsida av Vetlagjerdet. Vegen opnar for ei alternativ rute til Skagasete. Du startar på Kvålen og følgjer vegen til det flatar ut i Vetlagjerdet. Omtrent med ein gong det har flata ut, tek du til venster og følgjer den nye traktorvegen til Baukaseigjedn oppover.

Når vegen svingar inn i skogen, skal du sjå opp til høgre. Der vil du få auge på Pilavik-selet. I den tid det var bygd, vart materiale som vart brukt til å forsøke å etablere støl på Bergsete teke ned og nytta i bygginga. Vegen er bratt, men etter eit par svingar minkar stigninga. Følg vegen til endes og følg stien ned til Haoahaug.

Med tre alternativ for å koma seg til Haoahaug:

  1. Dalen
  2. Kvålen
  3. Om Vetlagjerdet

har du god mogleheit til å variere…

Tur: Skagasete om Vetlagjerdet

I 2020 vart det etablert ein traktorveg til Baukaseingjedn som tek det forbi gamle slåtteteigar på vestsida av Vetlagjerdet. Vegen opnar for ei alternativ rute til Skagasete. Du startar på Kvålen og følgjer vegen til det flatar ut i Vetlagjerdet. Omtrent med ein gong det har flata ut, tek du til venster og følgjer den nye traktorvegen til Baukaseigjedn oppover. Sommaren 2021 vart det lagt oljegrus på vegen som dannar eit fastare dekke å gå på.

Når vegen svingar inn i skogen, skal du sjå opp til høgre. Der vil du få auge på Pilavik-selet. I den tid det var bygd, vart materiale som vart brukt til å forsøke å etablere støl på Bergsete teke ned og nytta i bygginga. Vegen er bratt, men etter eit par svingar minkar stigninga. Når du er ved det høgste punktet, tek du til høgre og går inn på den gamle slåtteteigen og går rett oppover. Byrjar vegen å gå nedover har du gått for langt.

Granene forsøker hardt å vinne att slåtteteigen, men held du fram oppover vil du kome inn på stien som kjem opp frå Baukaseigjedn og kan ha start på Dalen eller Kvålen. Følg stien forbi Grindhaug, Rømdalmadn, Bustabakkane, Bjødlehaug og opp til Skagaete.

Visma in School bryt med GDPR

Eg ser Visma in School vart omtalt på Digi i dag. Eg har skrive mykje om følgjene av Schrems II-domen og det at ein i noverande rettstilstand i praksis fins ingen gode tiltak som gjer at ein kan ta i bruk amerikanskeigde skytenester. Først sjekka eg personvernerklæringa til Visma. Inndelinga «Når benytter vi underleverandører» var veldig vag.

Ved bruk av underleverandører vil Visma inngå en databehandleravtale (DBA) for å beskytte dine rettigheter til personvern i henhold til gjeldende personvernlovgivning. Dersom underleverandører befinner seg utenfor EU, vil Visma sørge for at det inngås gyldige overføringsmekanismer med disse på dine vegne ved å benytte ordninger godkjent av EU kommisjonen, herunder EU Model Clauses.

For å identifisere kor løysinga køyrer, sjekka eg kor lillehammernord-vgs.inschool.visma.no tok meg. IP-adressa er 34.241.207.162. Ho høyrer til EU West 1 til Amazon som geografisk har tilhøyr i Dublin, Irland. Amazon er eit amerikansk selskap som er underlagt amerikanske lover.

Eg gjekk vidare og såg på lenka knytt til Schrems 2 og tiltak. Her rotar Visma til bildet med å dra inn CLOUD act. Problemet ligg i FISA (Foreign Surveillance Act). I FISA er det ingen uavhengig dommar som tek stilling til om etterretninga kan pålegge ein amerikansk «electronic communications service provider», som Amazon, å utlevere informasjon. Dersom etterretning har behov for informasjon om individ, kan dei instruere selskapet til å hente ut informasjon kor som helst den er i verda på selskapet sine serverar. Leverandøren blir pålagt ein «gag order» som gjer at dei ikkje kan informere om dette til nokon, inkludert individet eller for den del Visma, om dei finn informasjonen i deira tenester.

Det er ikkje noko som tydar på at Visma har på plass tekniske tiltak for å sikre informasjonen mot innsyn. EDPB i si rettleiing Use Case 6 – handsaming av informasjon i klartekst/ukryptert – er tydeleg på at i slike tilfeller fins det ikkje tekniske tiltak. Ein kan ikkje avtale seg vekk frå den amerikanske lova, det er difor eit nødvende at ein har på plass tekniske tiltak som kryptering og/eller pseudonymisering.

  • Mi vurdering er at Visma in School med stort sannsyn er ei teneste som er i strid med GDPR.

Ei bonussak er at opplæringsportalen er levert på inschool.zendesk.com. Om du sjekkar IP-adressa – 104.16.53.111 – vil du sjå at trafikken vert sendt gjennom den amerikanske trafikkstyringstenesta Cloudflare. Dette blir vanlegvis gjort for å sikre tenesta si mot ulike former for skadelege angrep, som tenestenektangrep (DDoS). IP-adressa ser ut til å vere geografisk plassert i USA, som betyr at du i tillegg til å sende via ein leverandør underlagt FISA, også sender trafikk til USA. Executive Order 12 333, som FRA-lova i Sverige, gjer at ein kan avlytte trafikk inn til landet/USA. Metadata rundt trafikken kan plukkast opp. Etterretning for medlemsland innanfor EU/EEA er unnateke etter GDPR artikkel 23. USA og mange andre land er ikkje med i EU/EEA. Dersom TLS, på grunn av djup pakkeinspeksjon, blir terminert hos Cloudflare, vil trafikken mellom Cloudflare og sluttenesta kunne vere lesbar for Cloudflare og kan då bli samla inn etter FISA. Det kan leggast til at Zendesk er eit amerikansk selskap. Lista ligg ikkje høgt for å koma inn under omgrepet «electronic communications service provider» som gjer at dei kjem inn under FISA.

  • Einaste løysinga er at USA endrar sine lover, før vi kan bruke tenestene lovleg.

Eg held ikkje pusten!

Tur: Trollgrana på Kleppa

Dette er ein tur som passar dei aller minste. Turen er slak og ca 300 meter lang, halvparten på grusveg og resten på gras. Du startar på parkeringsplassen på Kleppa og går oppover til du kjem like forbi Gapahuken, i botnen av slalombakken. Det står eit skilt ved vegen som peikar i retning av Trollgrana. Du er halvveges.

Ved skiltet går du ut av vegen og held fram i graset til du kjem inn til skogen mot vest. Om vinteren er dette ei sløyfe på skiløypa der du går oppover langs skogen før du vender tilbake og sigler ned og forbi gapahuken.

Ved Trollgrana står det eit skilt. Ta turen rundt Trollgrana og studer alle utvekstene som strekker seg mot himmelen.

Youtube pressar på for å få meg til å betale

Dei siste åra har eg følgt med på ulike innhaldsleverandørar som brukar Youtube som plattform. Gradvis har reklamen blitt meir framtredande. Det byrja så smått med 5 sekundars klipp eller lengre klipp som kunne hoppast over etter 5 sekundar. Etter ei tid auka tida på annonsene noko til 6-7 sekund, samt at dei lengre kunne hoppast over etter 5-7 sekundar. Heilt greitt det også. Eg var godt nøgd, sopass må eg tåle og eg såg med blide auge på annonsørane. Det var ikkje nokon grunn til å betale Google eit månadleg abonnement for å sleppe reklamen.

Når vi nærmar oss notid, byrja det å dukke opp lengre reklamar som eg ikkje kunne hoppe over. Frustrasjonen auka når eg fekk servert slike. Eg stoppa starta videoen eg ville sjå heilt til eg slapp meir annonser eller det kom reklame eg kunne hoppe over etter ca. 5 sekundar. Irritasjonen overfor Youtube og verksemdene med desse reklamane auka.

I notid har det vorte aldeles gale. Vi er på veg mot dei håplause reklamane vi får servert på TV. No er det meir regelen enn unntaket at ein blir servert reklame på 15 sekundar, utan moglegheit å hoppe over det. Alternativt er 2 reklamar som til saman spelar opp mot 15 sekundar når du hoppar over kvar av dei. Irritasjonen med Youtube og verksemdene som reklamerer har nådd nye høgder. Om de vil irritere publikum, må de berre gjere det. De får ikkje meir velvilje frå meg.

På iPad er det håplaust i appen. Eg må tilbake på PC for å sjå på Youtube. Her kan eg installere tillegget uBlock Origin i nettlesaren. uBlock Origin kuttar alt av reklamepausar som Youtube/Google legg på videoane.

Kva er algoritma?

Denne veka var det igjen ei høyring USA av huset med toppsjefane for Google, Twitter og Facebook. Eg såg deler av direktesendinga på Engadget og ei kortare oppsummering seinare. Eg kunne drege fram mykje sidan du får ein del brusing med fjøra frå politikarane. Dei krev ja- eller nei-svar på kompliserte spørsmål. Men eit sentralt spørsmål rundt tenestene er «algoritma» som var med å radikalisere folk.

Facebook forlot eg for eit par år sidan. Twitter har aldri interessert meg. Men eg har framleis ein konto hos Google og kjenner godt til søketenesta, annonsenettverk og Youtube.

Annonsenettverket deira lærer av aktiviteten din med tanke å levere deg annonser du er interessert i. Ideen er at dei som kjøper annonser skal være sikra ein større sjanse for at du klikkar på annonsa og handlar hjå dei. For ein del år sidan slo eg det av. Eg handla for ungane på nettet og bli servert annonser på ungeklede i veker etter ein handlerunde var irriterande. Når det er sagt, har nettannonser over tid blitt å skjemmande at eg blokkerer dei med uBlock Origin. Eg orkar ikkje lenger den visuelle støyen frå annonsene.

Google Search er kort og godt den beste søketenesta. Microsoft Bing har eg prøvd, sidan eg også har Microsoft-konto, men Google leverer best. Med ein Google-konto, vil Google bruke din søkeaktivetet til å filtere og føre opp dei lenkene som dei meiner vil vere mest relevante med tanke på tildlegare aktivitet. For eigen del er det til stor nytte når eg er på jakt etter fakta innanfor IKT, bilar osv. Eg blir betre til å formulere meg over tid på søka på eit tema, men saman med hjelpa i bakkant frå Google får eg mine relevante treff høgt oppe i dei første 10 søketreffa. Eg har prøvd DuckDuckGo og Qwant som er meir personvernretta, men det hjelper lite når treffa ikkje er like gode. Det kan vere verd å nemne at eg ser same tendens frå statistikken min. Google er standard for brukarane som finn sidene mine. Innslaget av andre søketenester, som Bing og Kvasir, kan samla teljast på ei hand i løpet av ei veke.

Youtube har også ei tilsvarande algoritme som lærer av kva du har sett på. I hovedsak er interessa mi innafor IKT, men det hender at deg tek avstikkarar innanfor andre tema som historie, bilar, filmvurdering, musikk osv. Avhengig av kor lenge avstikkaren varer, vil det auke på med framlegg til lignande videoar innanfor tema. Det kunne være irriterande når eg ikkje var interessert i tema lenger. Løysinga er simpel. Tek du ein avstikkar på eit tema utanfor ditt ordinære interesseområda, stoppar du berre logginga. Har du gløymt stoppe kan du berre slette oppføringane i loggen og framlegga vil felle bort.

Der eg har stor nytte av gode verktøy, som gir det eg fagleg er interessert i, ser eg at den same støtta kan grave deg ned i konspirasjonsteoriar. Startar du eit slikt løp vil f.eks. Youtube hjelpe deg å finne lignande innhald. Algoritma trur du er interessert i dette sidan du har sett (mykje) lignande innhald tidlegare. Det blir som om bibliotekaren finn andre lignande bøker til deg basert på det du har lånt tidlegare. Eller Netflix som gir det framlegg på filmar som du bør sjå basert på filmar du allereie har sett.

PS! Under Data og personlig tilpassing kan du justere innstilingane for kva Google loggar og kor lenge dei tek vare på det. Du kan også slå det av, om du ikkje vil ha støtte.

Var dette gjennomtenkt, Skatteetaten?

Eg var i ei tidleg pulje som mottok melding på tirsdag 16.03.21 om at skattemeldinga mi var klar. Av gamal vane var eg klar. Alle årsoppgåver var lasta ned og det var enkelt å sjekke at alt stemte. I tillegg måtte eg fylle ut litt intekter på si. Alt var «gulle godt». Her var det berre å sende inn og so vart det gjort. Stussa litt over formuesverdiar, men av vane har Skatteetaten kontroll på dei eg ikkje har kontroll på…

Onsdag 18.03.21, ut mot kvelden, tok mor mi kontakt. Ho hadde fått ei melding med informasjon om nedsetting av formuesverdien på bustad i skattemeldingen 2020. Eg stakk nedom og reagerte på at husværet hennar hadde fått svært høg verdi i skattemeldinga. Brevet ho hadde fått melding om låg ikkje på Skatteetaten sine sider, men i Altinn i sin postkasse og starta slik:

Som følgje av kommunesamanslåinga av Balestrand, Leikanger og Sogndal kommune, hadde Skatteetaten (i sin uendelege visdom) funne ut at no var vi i gamle Leikanger, og heilt sikkert Balestrand kommune, blitt urbaniserte. Bustadverdiane hadde skote i veret.

Eg kunne enkelt konkludere med at verdien som var sett opp som utrekna, ny marknadsverdi var langt over det husværet til mor mi var taksert og kjøpt for i 2019. Det var ikkje eit snev av realisme i verdsetjinga. Her var det berre å bruke justert 2019-verdi, som i det minste traff marknadsverdi rimeleg bra.

Ut på kvelden 18.03.21 fekk eg same melding. Eg henta dokumentet og las over det. Her òg var det ikkje eit snev av realisme i den nye verdsetjinga. Om Skatteetaten er interessert å kjøpe meg ut, har dei kontonummeret og kan overføre pengane til meg. Når det er sagt, har eg nokre spørsmål til Skatteetaten:

  1. Korleis har de kome på ideen om at marknadsverdiane på eigedomar (i utkantane), ved ei kommunesamanslåing, aukar 30+%?
  2. Korleis har Skatteetaten ikkje fått med seg at skattemeldingane var planlagt lagt ut dagane før 18.03?
    Vi treng informasjonen om verdsetjinga av eigedomar før vi får skattemeldingane!

PS! Alle i gamle Leikanger og Balestrand kommune må setje ned verdien til justert 2019-verdi. Eg er rimeleg sikker på at Skatteetaten sine marknadsverdiar vert sett som grunnlag for eigedomsskatt i nye Sogndal kommune. Her er det pengar å spare!

Ta vare på personvernet

Eg viser til mine tidligare postingar om Schrems II-domen:

Tenkte eg skulle ta oppfordringa på strak arm og sjå kva som måtte til for å sikre tilstrekkeleg personvernvernet mitt.

E-post

Det var det enklaste å få styr på. All e-post tilbake til 1.1.2008 er flytta heim til norsk leverandør og køyrer på norske servarar. Adresseoppføringar rundt omkring er oppdatert. No er det berre litt reklame og uvesentleg e-post som kjem via mine gamle e-postadresser sendt vidare til ny e-postadresse. Intet bli lagra hos amerikanske skyleverandørar.

Backup

Eg har store diskar til å lagre filer og backup. Skya for meg har i det store og heile vorte brukt som eit backup-område for mine data. Eg har flytta backup av data til eit norsk selskap.

Skylagring

Sidan eg har att eit par år med 6 TB med lagring hos ein amerikansk leverandør, har eg flytta personleg data som eg må arbeide med til eiga løysing omtala under. Det personlege videoarkivet er no kryptert med min PGP-nøkkel, som eg har full kontroll på. Eg måtte børste støv av gamal kunnskap om kommandolina og lage til eit skript som handsama tusenvis av filer ved å kryptere dei og slette orginalen etterpå. Det var berre å setje det på og la det gå. Når filene var bytta ut med krypterte filer, tømte eg papirkorga på skytenesta.

Det er ikkje mogleg for uvedkommande å låse opp filene. Ulempa er at eg heller ikkje kan sjå på filene ved hjelp av framvisingsfunksjonalitet i skyløysinga.

Andre filer; som programvare, musikk-, filmsamlinga samt råvideo og ferdigredigert video frå turar i Leikanger du finn på kanalen min på Youtube, såg eg ikkje behov for å låse ned.

Filsynkronisering mellom mine PCar

For dokument og bilete måtte eg ha ei løysing på for å ha dei lett tilgjengeleg og synkronisert mellom einingane mine. Eg vurderte ulike løysingar, men enda opp på ei enkel og sikker synkroniseringsprogramvare som eg kan setje opp og ha full kontroll på: Syncthing

Eg har ein liten Intel NUC ståande og køyre OpenMediaVault, som er basert på Debian Linux. La til programvarekilda for Syncthing, installerte og sette opp «navet» for synkroniseringa på denne maskina. Alla andre maskiner synkar mot denne sidan ho står på døgnet rundt. Deretter lasta eg ned Syncthing på alle andre maskiner og kobla dei saman for synkronisering av Dokumenter og eventuelt Bilder. Syncthing består av ei programvarefil som du kan legge i oppstarten på Windows. All administrasjon skjer via eit grensesnitt i nettlesaren på adressa localhost:8384. Det betyr at du berre når grensesnittet lokalt maskin for maskin, med mindre du endrar på konfigurasjonen. Det har eg gjort på Intel NUC fordi den står utan tilkobling til skjerm eller tastatur og kan kun fjernadministrerast.

Enklare alternativ for deg

Eg gjorde dette for eiga underhaldning. Vil du gjere noko tilsvarande, er det enklaste å kjøpe e-post hos norske Runbox. Her får du enkel hjelp til å overføre alle din post frå andre e-posttenester som Google og Microsoft. For filsynkronisering kan du bruke sync.com og eller mega.nz. Begge tilbyr kryptering av dine data før dei blir lagra hos dei. Samstundes er selskapa heimehøyrande i land, Canada og New Zealand, EU har vurdert personvernet til å vere tilstrekkeleg i.