Eg kjøpte ei ny og kraftigare maskin til videoredigering. For å starte med «blanke ark», utan alt «drit» som ofte følgjer, gjorde eg ei nyinstallering av rein Window 11. Etter kvart irriterte det meg at Windows-oppdateringa ville ha inn att maskinprodusenten sine «spesielle» drivarar for grafikkortet. Dei var 2 år gamle og maskinprodusenten viste absolutt ingen teikn på å vedlikehalde dei.
Eg har leitt etter korleis eg kan forhindre at maskinprodusenten sine gamle drivarar dukkar opp att i Windows-oppdateringa. Grafikkortet fungerer fint med dei ordinære drivararane som jamnleg blir oppdaterte av produsenten av sjølve grafikkortet.
Å sørge for at programvare og drivarar er oppdatert er eit spørsmål om tryggleik samt funksjonalitet. Med ein gamal drivar går ein glipp av alle forbetringar og feilrettingar som er gjort. Eit eksempel kan vere at eit nyare spel ikkje fungerer (godt) med gamle drivarar.
Løysinga ser ut til å vere enklare enn eg forventa:
Høgreklikk på Windows-symbolet for start-menyen
Vel System
Vel Avanserte systeminnstillinger
Vel fana Maskinvare
Klikk på Innstillinger for enhetsinstallasjon
Svar Nei (enheten fungerer kanskje ikke som forventet)
Eg satsar på at no blir det slutt på framlegg om installering av gamle drivarar.
Kom over denne artikkelen i Digi.no, klikk på bilete og du kan lese alt:
Vedkomande har lagra 10 år med video og bilete, alt frå bryllaupsfeiring til barnedåpar som no kan gå tapt. Årsaka er at Telenor har fått treff på ei fil med same hash-verdi eller sjekksum som ein kjent hash-verdi frå overgrepsmateriale. Eg las gjennom teksten og den vekte minner frå mi tid som digital etterforskar.
Hash-verdi eller sjekksum er eit stort tal som representerer ein verdi frå avansert kalkulasjon på ein datastraum. Ein datastraum kan vere ei fil. Før i tida resulterte dette i ein sum representert på eit tal som var 128 kombinasjonar av 0 og 1. Opp gjennom åra har kalkylene endra seg. No er det vanleg at dei blir representert med 256 eller 512 kombinasjonar av 0 og 1. Større tal = mindre sjanse for at to filer skal skape same hash-verdien og matematisk framstå som identiske.
Vi skal vel 15 år tilbake i tid, då eg var opplæring i eit nytt verktøy for elektronisk etterforsking. Når ein etterforskar digitalt, er det viktig å fjerne det som er f.eks. kjente programfiler. Ein skal ikkje kaste bort tida med å sjå på det som ikkje har noko med saka å gjere.
Dei som kjenner meg veit at eg går djupt på det som interesserer meg. Eg hadde gjort meg kjent med hash-hånteringa i verktøyet, og såg at oversiktene over kjente filer berre var hash-verdiar, utan storleiken på datamengda. På den tida var hash-verdi eit tal som bestod av 160 kombinasjonar av 0 og 1. Foreleseran var hardnakka på at det var godt nok med berre hash-verdien. Eg var meir hardnakka sidan eg såg at det kunne forekomme ein, om enn mikroskopisk, sjanse for at ein hash-verdi for ei fil viktig for mi sak kunne generere same hash-verdi som ein av dei kjente programfilene. Eg såg for meg at eg kunne kome til å gå glipp av eit viktig bevis ved at ei fil vart feilaktig kategorisert som ei kjent programvarefil og halde skjult for meg.
Det var denne delen i artikkelen som vekte desse minna:
Telenor har ikke innsyn i brukernes filer, men kan ved hjelp av indikatorene gjøre søk i kundens filer.
I filarkivet til mannen skal Telenors automatiserte søk ha fått treff på en slik hash-verdi. Filen skal ha ligget der siden 18. juni 2018, og skal ikke ha blitt oppdaget ved tidligere søk.
Utifrå artikkelen tolkar eg det slik at Telenor har sett opp Min Sky slik at ingen mennesker (i ordinær drift) skal ha tilgang til brukarane sine filer. For å kunne sjekke mot Kripos sine hash-verdiar på kjent overgrepsmateriale, må Min Sky automatisk kalkulere hash-verdiar på filene etter kvart som dei vert lasta opp og/eller endra for å kunne samanlikne dei mot Kripos sine verdiar av kjent overgrepsmateriale.
Legg merke til at den aktuelle fila har lege i Min Sky sidan 18 juni 2018 utan å verte flagga, først no vart det treff. Det let meg til å tru at Telenor har motteke oppdaterte hash-verdiar frå Kripos. Telenor sler seg på bringa med at systemet er ufeilbarleg, men har ikkje sett på fila dette gjeld.
Alt utifrå artikkelen peikar mot at ein berre har sjekka hash-verdiar og ikkje noko anna. Ei av brukarens uskuldige filer har generert sama hash-verdi som Kripos har samla. Problemet er at utan at ein veit noko om datamengda som verdiane er kalkulert på, er det etter mi bok eit klassisk eksempel på ein hash-kollisjon mellom to ulike filer, ei uskuldig og ei ulovleg. Ta ein titt på fila, Telenor og verfiser min påstand.
Har akkurat gjennomført ein tur opp over frå Fosen langs kysten av Trøndelag og Nordland samt heile Vesterålen og Lofoten i Ioniq 6. Totalt vart det køyrt 4 900 km. Lading er foreteke etter behov, eg har ikkje jakta rimelegaste lading. Totalkostnaden på ladingar under turen er kr 3 880. Om ein deler kr 3 880 på 4 900 km kjem eg til ein kostnad på kr 0,79 per kilometer eller kr 7,90 per mil.
Om eg skulle samanlikna med med 2015 Skoda Superb med 2 liter TDI, hadde eg nytta ca 0,5 liter på mila. Med ein literpris på snitt kr 22 ville 4 900 km kome på kr 5 390 eller kr 1,1 per kilometer eller kr 11 per mil. Med andre ord skilnaden er ikkje så stor, gitt att ladeprisane på hurtig-/lynladarar er kriminell høg.
Kvifor skal bilen rapportere på kvar einaste køyretur? Sjølv om det er oppsummerte tall, vil dei vere basert på detaljar. Eg har kontroll på kva duppedingsane loggar om meg. Dagens bilar er datamaskiner med nettilgang som loggar, og med det ein ny duppedings du må ta kontroll over.
I Bluelink-appen til Hyundai rår eg til å slå av følgjande:
I mange år har eg brukt Firefox som min standard nettlesar. I samband med overgang frå iOS til Android, tenkte eg at eg skulle gå tilbake til Chrome pga av den tette integreringa med Google sitt økosystem. På PC kunne eg i Chrome legge inn uBlock Origin for å sleppe mesteparten av annonser på nettsider. Ikkje noko er så irriterande som animert reklame som forstyrrar meg når eg les artiklar med vidare. Vel, annonser som brått spelar lyd er forbi irriterande.
I motsetning til Firefox for Android, kan eg ikkje legge inn uBlock Origin i Android-versjonen av Chrome. På ein liten telefonskjerm eller nettbrett får du annonser som til tider tek opp heile eller store deler av skjermen. Er annonsene animerte blir det veldig forstyrrande å lese informasjonen eg faktisk er interessert i. Etter to dagar konkluderer eg med at eg returnerer til Firefox og droppar Chrome.
Elektronisk stabiliseringsprogram (ESP) er både til god nytte, men også til tider til stor ulempe på vinterføre. Eg har to bakhjulsdrivne bilar, ein 2023 Hyundai Ioniq 6 og ein 2001 Mercedes CL55 AMG. Dei har 230 hk og 360 hk på bakhjula med nok av dreiemoment.
Vinteren 23/24 har så langt vore både kald og snørik. Det har vore nok av høve til å teste dårleg føre. Felles for begge bilane er at når det er skikkeleg dårleg føre, vil det vere vanskeleg å få nok feste som fører til litt hjulslepp som ESP agressivt sler ned på.
Eit eksempel var for nokre veker sidan. Eg kom att frå Sogndal og svinga inn i Njøsabakken med min Hyundai Ioniq 6. 30 meter oppi kom ein 10-15 år gamal bil seg ikkje vidare i salta snø eller det eg kallar «potetmjøl». Det skulle ikkje stoppa meg. Eg blinka og køyrde forbi, men la fort merke til at ESP slo hardt inn. Fingeren fann fort ESP-av-knappen som eg heldt inne ei kort stund for å redusere nivået til ESP. Det var nok til at eg og bilen greidde å koma oss opp bakken og heim.
Tilsvarande oppleving har eg hatt med Mercedesen opp til Kleppa skisenter. ESP slo inn. Hardt og brutalt kvelte ESP kreftene til bilen. Einaste måte å koma seg opp på var å slå av ESP og la bilen grava seg fram i snøen. Bilen vil kunne slenge med rompa, men det er enkelt å ta inn kontra å bli stoppa i bratta fordi ESP låser bremsane på drivhjula.
I kveld skulle eg opp Leitebakkane, over Tinghuset, med min Hyundai Ioniq 6. Kortaste vegen opp er ei kraftig stigning med ein vanskeleg sving. Eg la fort merke til at ESP bremsa farten på bilen. Hjula hadde ikkje godt nok feste. Sidan eg visste at det ville bli tyngre lenger oppi, valde eg å halde inn ESP av-knappen lenge for å slå heilt av ESP.
I tillegg slo eg bilen over i snø-modus, som reduserer effekten på drivhjula. I dei verste partia kjende eg at hjula slapp litt, men grov seg likevel godt fram i den våte snøen. Det var minimalt med sleng på rompa, som eg kan takke sjåføren og redusert effekt på drivhjula for. Til topps kom eg på snøen som om det (nesten) var ein sommardag.
Skal du køyre på snø og is er det viktig å kjenne til tjuvtriksa. Det er ikkje alltid at førarstøtta i bilen er til din fordel…
Eg måtte ein tur til Førde på torsdag 4. januar. Det har vore kaldt ei stund med lite snø. Eg la merke til at vegane var godt brøytte og med unntak av snø utanfor og nokre stadar på kvitestripa var det bra. I Sogndalsdalen slo eg på køyrefeltassistenten for testing. Bilen fann fort senter og styrte sjølv oppover. Eg måtte berre passa på at han merka litt motstand i rattet slik at systemet kjende at eg hadde nevane på rattet. Det gjekk overraskande bra opp til 1 km frå Vatnasete. Her var kvitastripa dekka til med skitten snø. Det same var brøytekanten, med unntak av ei kvit stripe øverst på han. Bilen starta å legge seg nærmare grøfta. For meg var det tydeleg at han las feil den kvite stripa med reinare snø oppe på brøytekanten. Eg måtte korrigere.
Etter hendinga lot eg bilen halde fram å køyre heilt til Vassenden, med unntak av rundkøyringa på Skei. Må sei eg vart positiv overraska over kort godt bilen køyrde av seg sjølv der det var merkingar med gul midstripe og kvite sidestriper. Han følgjer senter, med unntak av eit par gonger i s-svingar langs Jølstravatnet. Bilen la seg for nær midstripa utan å krysse. Det plonga, bilen kjefta på seg sjølv.
Eg køyrde forbi ein lastebil som køyrde 10-20 km/t saktare enn fartsgrensa. Blinka ut og la meg ut, køyrde forbi, blinka inn og la meg inn att. Køyrefeltassistenten stod på, men den protesterte ikkje. Eg var budd på at den kunne komme til å forsøke å rykke meg inn att i høgre køyrefelt, men det gjorde han ikkje.
Når vi kom til Vassenden, var det varierande mot Førde med veg utan og med midtstripe. Eg har veg utan midstripe lokalt og opplevde det same der. Bilen greier ikkje å lese vegen. Brått kan han finne på å legge seg meir ut mot midten enn eg er bekvem med. Eg er usikker på kva det kjem av, men trur det kan vere at han opplever at den lysare asfalten mellom hjulspora, som ofte er mørkare, blir oppfatta som vegmerking. Ein salta veg kan framstå noko lysare grå utanom hjulspora. Eg får testa det meir lokalt med mindre trafikk. Inntil vidare blir køyrefeltassisten slått av på vegar utan midtstripe.
Returen gjekk like bra, om ikkje betre. Her køyrde eg forbi ein tunglasta trailer som vart veldig kortpusta i motbakkane. Heller ikkje no måtte eg slåss med køyrefeltassistenten. Eg må sei eg er positivt overraska over kor god denne førarstøtta er i Ioniq 6. Det er roleg og avslappande å la bilen køyre sjølv på godt merka vegar. Einaste ulempa kan vere at han følgjer køyrfeltet der eg, når det er mogleg, ville kutta svingar for å køyra rakaste lina med betre komfort. Eg har fått langt større tillit til køyrefeltassistenten. No veit eg betre kor eg kan og ikkje kan lite på han.
Vi får ei kvit jul på Leikanger. Det har kome og vil koma meir snø. Eg tenkte eg skulle sjekke tilhøva på Kleppa skisenter. Det kan bli aktuelt med ein skitur eller to i løpet av jula.
Køyreturen opp til Kleppa skisenter ein ypperleg test på korleis den nye bilen, ein Hyundai Ioniq 6 med bakhjulsdrift (RWD), tek seg fram. Vegen var brøyta til der det var slutt på asfalten. Denne delen var «barneskirenn», for å sitere Northug. Eg hadde egentleg tenkt å stoppe og snu når eg møtte ubrøytt veg, men eg hadde ein bil bak meg.
No var vi over i 15 – 20 cm laus snø. Eg følgde bilspora for det meste. Bilen tok seg godt fram. Firhjulstrekkaren bak meg, måtte gi slepp. Eg slo over i snømodus 50 meter før den skarpe svingen, der det går ein veg ut til steinbrotet. Svingen er skarp og bratt og i tillegg er underlaget litt bøljete. Rørslene gjer at bilen ikkje får optimalt grep. Eg merka at hjelpesystema slo inn, men bilen kom seg opp.
Eg konkluderer at det ikkje skal vere problem å kome seg til Kleppa med berre bakhjulstrekk.
Eg har tidlegare testa snøføre til Kleppa med Mercedes CL55 AMGen. Heller ikkje ein 22 år gamal bil med 360 gamp på bakhjula har problem. Det kan vere lurt å skru av anti-spinn på han. Systemet er ikkje raffinert nok og kan fort drepe framdrift. Heller litt spinning og graving enn full stopp. Det er lettare å retta opp ein svak sladd i motbakken.
I dag leverte eg inn min Byd Tang og henta ut ein ny Hyundai Ioniq 6 Premium RWD. På veg heim frå Førde, i Kjøsnes-tunellen la merke til at det var veldig god merking. No må eg prøve køyrefeltassistenten (lane assist), tenkte eg.
Eg slo på og lot køyrefeltassistenten styre heilt til eit stykke inn i Fjærlandstunellen, ein eldre tunell der feltlinene er ikkje gode. Det samlar seg mykje svevestøv på den ytre kvite lina, opp mot ein liten støypekant, langs køyrebane. Til tider ser du nesten berre ein grå masse der. Innimellom kan du skimte ei line gjennom. Eit par gonger trur eg bilen ikkje såg den ordinære lina, men oppfatta at toppen på murkanten var den kvite lina. Brått byrja bilen sakte, men sikkert, leggje seg nærmare høgre sida og støypekanten. Då tenkte eg at no får det vere nok og tok over.
Arild Bjørk 