Min første iPad var Apple iPad 2 i 2011. Som ivrig Gmail/Google-brukar syntes eg at knytinga til dette miljøet var for dårleg. I løpet av åra som har gått har eg vore gjennom fleire Android-baserte nettbrett frå Samsung Galaxy Tab 2 til no sist Lenovo S8-50, som begynte å lugga. Ja, eg har nulltstilt nettbrettet, men problemet held fram og mykje av årsaka er nyare og tyngre nettsider. Eg syntes det var på tide med eit nytt nettbrett, til ein overkommeleg pris.

Eg er ikkje interessert i å betale kr 10.000 for eit brett som for det meste skal brukas til å konsummere tekst, grafikk, bilete, musikk og video over internett. Tyngre kontor-, spelemaskin eller avansert arbeid vil ikkje vere nettbrettet mitt ta seg av. Til det har eg PC. Eg skal slappe av med informasjon på nett, avis, bok, video/film, musikk i horisontalen på sofaen. Uansett det skal ikkje lugge, ytinga må være god.

Eg sikta meg inn på prisen rundt ein Apple iPad i 2017. Ville handle lokalt og sjekka ut alternativ på Elkjøp. Samalikna Apple iPad med Samsung Galaxy Tab A og kom til at ytinga på de nye iPad var radikalt betre enn på Samsung. Eg har tidlegare påpeika at produsentar i Android-leiren har kortare støttetid for sine produkt. Apple oppdaterte Apple iPad 2 i over 5 år (mars 2011 til august 2016). Lenovo S8-50 vart avspist med oppdateringar i 1,5 år. Med allereie 1 år på baken, låg Samsung Galaxy Tab A dårleg an. I tillegg viste testane i lenkene at Apple iPad grusar Samsung Galaxy Tab A på yting.

Valet var ikkje vanskeleg:

• Apple iPad leverer beste yting!
• Apple iPad har den beste støtta av produsent!
• Apple iPad er rimeleg!

Eg har gjennom åra hatt ulike nettbrett, Apple iPad 2 var det første. Eg har i tillegg jobba meg gjennom brett basert på Android frå Samsung, Asus og no sist Lenovo.

Lenovo TAB S8-50F vart lansert hausten 2014. Eg er godt nøgd med maskinvaren, god og lyssterk skjerm samt tilstrekkeleg med kraft for nettlesing og video. Programvaremessig skortar det. I si tid vart det levert med Android 4.4.2 som er oppdatert til Android 5.0.1. Denne siste oppdatering var for ei god tid tilbake oppdaterer og feilrettar Android 5.0.1 ajour til 1. februar 2016. Det er ikkje antydingar til hjå Lenovo om fleire oppdateringar. Matrisa er ajourført i slutten av juni 2017.

Fellesnemnaren eller problemet med  nettbrett (og for den del telefonar) eg har hatt basert på Android er at produsentane ikkje tek ansvar for oppdatering. Er nettbrettet over 1 år er det ikkje sikkert det kjem fleire oppdateringar av operativsystemet Android. Om Microsoft hadde gjort det same med Windows – eitt eller kanskje to år med opparteringar – ville det vorte ramaskrik.

Eg kjem til å gi opp Android og går tilbake til Apple. Om eg hausten 2012 hadde kjøpt Apple iPad 4, er den framleis støtta av Apple. Nesten 5 år med støtte kontra å bli avspist med eitt og eit halvt år frå Lenovo, seier alt.

I mai 2017 var det mykje «armar og bein» hjå ulike aktørar då det viste seg at informasjon som låg på «hemmelege adresser» var gjort tilgjengeleg for søk i søkemotoren Bing:

• https://www.nrk.no/norge/fodselsnummer-fra-bronnoysundregistrene-la-apent-pa-internett-1.13516877
• https://www.digi.no/artikler/16-mai-ble-det-full-kriseberedskap-i-evry-etter-datalekkasje-rotarsaken-kan-pavirke-alle-norske-selskaper/383149
• http://itavisen.no/2017/05/20/stor-datalekkasje-har-lekket-folsom-informasjon-til-bing-i-minst-to-maneder/
• http://www.dn.no/nyheter/2017/05/19/2120/Teknologi/nsm-tar-hemmelige-adresser-fra-nettleseren-publiserer-dem-pa-nett

Tausheit er gtull

Legg merke til at eg nytta «hemmelege adresser». I praksis er dette offentlege adresser. Alle som kjenner adressa får vist informasjonen på adressa, du treng ikkje logge deg på. Søkemotorane les og indekserer offentlege sider på internett. Så lenge det ikkje er lenka til den «hemmelege adressa» frå ei opent tilgjengeleg side, var det tidlegare vanleg å legge til grunn at søkemotoren ikkje greidde å nå informasjonen. Tryggleiken var med andre ord basert på at alt og alle teier.

Microsoft informerer om innsamling

Informasjon om innsamling av adresser står i personvernerklæringen til Microsoft. Den norske sida er mogelens tydelegare om at dei brukar loggar frå deg og andre til å forbetre søkeresultanta (dine og andre sine).

https://privacy.microsoft.com/en-us/privacystatement

…Device and Usage data. We collect data about your device and how you and your device interact with Microsoft and our products. For example, we collect:

• Product use data. We collect data about the features you use, the items you purchase, and the web pages you visit. This data includes your voice and text search queries or commands to Bing, Cortana, and our chat bots….

…Browsing history. If you allow Cortana to use your browsing history, Microsoft will collect your Microsoft Edge search queries and full browsing history, associated with a user ID. Cortana will use this data to learn about you and provide you with timely and intelligent answers and proactice personalized suggestions, or to complete web tasks for you. Cortana won’t collect information about sites you visit in InPrivate tabs.

https://privacy.microsoft.com/nb-no

Nettlesing og nettsøk
På lik linje med mange andre søkemotorer bruker vi søkeloggen din, og logger fra andre personer, til å forbedre søkeresultatene dine. For å øke farten på nettlesingen kan nettlesere fra Microsoft samle inn og bruke leserloggen til å forutse hvor du vil gå. Cortana kan gi deg skreddersydde anbefalinger basert på leser- og søkeloggen.

Du kan velge om leserloggen skal samles inn eller ikke, ved hjelp av innstillingen Tilbakemelding og diagnose i personverninnstillingene i Windows. Du kan også bestemme om Cortana får tilgang til søke- og leserloggen din, i innstillingene for Cortana og Microsoft Edge.

Robots exclusion standard

Årsaka til at fleire tenester har fått indeksert informasjon som var gøymt på «hemmelege adresser» er mest sannsynleg at ein ikkje har tenkt på å implementere robots exclusion standard for området informasjonen ligg på. Det er lett å oversjå når ein trur at søkemotorane aldri vil finne adressa ved tradisjonell kravling over internett.

For å hindre indeksering av informasjon som ikkje skal vere søkbar, må ein heretter alltid gi beskjed til søkemotorane med robots.txt. Eksempelet under gir beskjed at heile nettstaden ikkje skal indekserast:

User-agent: *
Disallow: /

Alle seriøse søkemotorar følgjer desse instruksane, men det er ikkje nok.

Så lenge «hemmeleg» informasjon er tilgjengeleg på ei statisk/fast adresse vil han framleis vere og kunne gjerast tilgjengeleg. Denne gongen var det Edge og Bing, men kva med alle tillegg og applikasjoner ein installerer på Windows. Når blir denne informasjonen samla av ein tredjeparts aktør, og gjort tilgjengeleg på tenester som ikkje følgjer god praksis. Informasjon som ikkje kan vere offentleg for alle, må leggast på ein plass der berre dei som er autorisert til å sjå informasjonen får tilgang.

Windows 10 og personvern

Det kan vere lurt å gå gjennom personverninnstillingane på Windows 10. I det minste bør ein gjere seg kjent med kva som skjer «bak teppet» og slå av det du ikkje ønskjer skal skje. Å hindre at Edge sladrar «hemmelege adresser» til Bing ser ut til å ligge under Tale, håndskrift og skriving.

I tillegg kan du passe på å berre gi Grunnleggende informasjon til Microsoft under Tilbakemelding og diagnose.

Om eg går til Personvern på min konto hjå Microsoft – https://account.microsoft.com/privacy/ ser eg at det ikkje er samla inn lesarlogg frå Edge eller Internet Explorer. Det trena auga ser at eg nyttar Chrome som nettlesar. Det hender eg prøver Edge, mest for å sjå om han har vorte betre enn når han vart introdusert. Om innsamlinga var på ville det ikkje vore tomt.

Korleis er dine innstillingar?

Eg har vore innom det meste. På 80-talet og utover var det parabol med innslag av bakkesendar som regjerte. TV via fiber tok eg aldri sjansen på. Det var rett og slett for dyrt. I tillegg var tilbakemeldingane heromkring så dårlege at det uansett ikkje hadde vore aktuelt.

I ungdomen var det spanande å få inn noko meir enn NRK, men etter kvart har det vorte mindre og mindre interessant. Eg har aldri hatt behovet for 57 kanalar med ingen ting på. Om so var, gav det seg etter 1 veke på 80-talet. Å betale for ein pakke med mange kanalar gav eg opp for ein del år sidan, nokre få kanalar fekk greie seg.

I vinter kvitta eg med det tradisjonelle tv-abonnement, og kan no berre få inn NRK via RiksTV. Eg ville gå utanom tradisjonelle TV-distributørane og rett på leverandørane. Det skal vere opp til meg kva eg vil sjå på. Eg vil ikkje koma til ein ferdigdekka meny med kanalar, der over halvparten er så godt som uinteressante. Eg vil teikne meg for eit abonnement med leverandør på nokre månadar med enkel på og avmelding. Eg treng ikkje meir enn eit par månadar med Amazon Prime når vil sjå siste serie av Grand Tour med Clarkson, May og Hammond.

AppleTV gjer det leikande lett både med betalt og og gratis tilbod (f. eks. Youtube). OK, eg må ha ein PC til å setje opp kontoen. For meg er det enklast og sikrast. Det beste av alt med den nye TV-kvardagen er at eg får tilgang til programarkivet til leverandørane. Er det eit program eller episode i ein programserie eg ikkje har fått med meg, er det berre å sjå det når det passar meg.

Programarkivet til leverandørane varierer i omfang og kvalitet, men kanskje det viktigaste med endringa er at eg (og famlien) får tilgang til arkivet til NRK. Det er då du skjønar at lisensen faktisk er verd pengane. App’en til NRK er glimrande, spoling i direktesending problemfri. Du kan hoppe inn når som helst dei siste 3 timane i sendeskjema. Har programmet starta, tilbyr app’en å starte frå byrjinga av programmet eller gå direkte inn på sendinga som pågår. Ein treng ikkje følgje klokka med milimeterjustis for å få med seg programmet. Vi kan ta ein tur i det fine veret og sjå programmet ein anna dag.

Denne helga blei livlig. WannaCrypt (WC) slo ned og herja med filene til offera. Så lenge du hadde gjort same feila, viste WC ingen nåde om du var lekmann/-kvinne eller profesjonell aktør. Filene dine vart kryptert og du vart presentert krav om løysepengar på ca 300 USD i løysepengar. Betalar du ikkje innan den første fristen får du ein ny frist, men beløpet aukar. Om du ikkje betaler, vil filene gå tapt.

WC ser ut til å ha kome i e-postar og blitt aktivert ved at ein klikkar på lenker som er noko anna enn dei gir seg ut for. I tillegg hadde det, takka vere ein svakheit i Windows, som Microsoft fjerna i mars 2017, stor evne til å spreie seg i nettverk der maskinene ikkje var oppdaterte.

WC søker etter filer/dokument/bilete/video osv på maskina sine eigne diskar, eksterne diskar og diskar/ressursar på nettet. Alt WC finn vil den forsøke å låse ned. Nokre tips:

• Hald systema dine oppdatert. Køyr eit operativsystem som framleis er støtta av leverandør og syt for at det får automatiske oppdateringar. Er du på Windows XP eller Vista, kjøp ny maskin. Maskinene i dag kjem med siste Windows som vert aktivt vedlikehalden. På maskinvarenivå har det også skjedd mykje for å forhindre skadevare/root kits!
• Bruk profesjonelle levarandørar av e-post. Dei har system for å filtrere ut skadevare effektivt.
• Alltid undersøk lenker i e-postar, til og med dei som ser ut til å kome frå kjente avsendarar. I e-post kan ting sjå annleis ut enn det faktisk er. Avsendar kan forfalskast. Lenker kan få ein anna tekst, som klikk her, enn den verkelege adressa. Undersøk alltid lenka ved å halde musepeikaren over ho. Adressa til lenka vil du sjå nede på statuslina i nettlesar eller e-postprogram. Er du i tvil skal du aldri klikke på lenka!
• To brukarkonti på maskin(ene dine):
  1. Standarbrukar som du brukar til dagen.
  2. Administrator til å installere programvare og systemendringar.
• Ha backup liggande på diskar eller i skya som IKKJE er kopla til maskin(ene) heile tida. Ei teneste for synkronisering som Dropbox, OneDrive, GoogleDrive osv standard oppsett er ikkje god nok. Filer på PCen vert kryptert, orginalane sletta og alt synkronisert opp i skya.
• Dei siste versjonane av Windows har eigen anti-virus, men det kan vere lurt å undersøke om det er andre aktørar som har betre løysingar.

Om du tykkjer dette blir mykje bør du vurdere å gå for Chromebooks der Google tek seg av tryggleiken. Med tida kjem Microsoft med Windows 10 S. Bokstaven S står for Security, ikkje Skrapa som onde tunger vil ha det til. All programvare som skal installerast må kome frå Microsoft-butikken.

Vi har vi levd med Microsoft, DOS, Windows, Office og lokal lagring av filer i titals av år. Kanskje bør vi gi opp dette? Det er altfor lett å lura folk til å installere og/eller køyre skadevare som kan kryptere filene på PCen og diskane PCen har tilgang til. Er du maksimalt uheldig ryk filene på PCen din og alle kopiar som ligg på nettverks- eller USB-disken din. Er du kopla til Dropbox eller andre synkroniseringstenester, sprer dei øydelagde filene seg til dei andre PCane dine.

Google bygger sine tenester i skya og tek ikkje vare på gamal arv; filformat og organisering vi er van med. Alt ein treng er ein Chromebook med eit nedstrippa og sikkert operativsystem. Du kan òg jobbe mot filene frå ein PC. Om du installerer Google Drive blir små filer med peikar eller snarveg til fila lagt ned. Microsoft sin konkurrent Office Online og OneDrive opprettar fullverdige Office-filer. Blir dei øydelagde på PCen, vert filene synkroniserte opp i skya med katastofalt resultat.

Eg lurte på om eg kunne øydelegge snarvegsfilene til Google Docs og Sheet som er synkronisert ned til PCen. Til testen brukte eg GnuPG for å kryptere snarvegane til binære eller ascii-koda krypterte filer. Ville ei øydelagd snarvegsfil medføre at eg mister dokumentet eller reknearket i skya?

Svaret er at eg greidde ikkje å øydelegga sky-versjonen. Snarvegsfilene eg øydelagde ville ikkje synkroniseringsprogrammet Google Drive synkronisere opp i skya. Klikka eg på desse snarvegsfilene frå Windows utforsker, fekk eg grei beskjed om «Invalid» fil. Ute i skya fungerte alt som om ingen ting hadde skjedd.

Etter å ha flytta på router fekk maskina til ei av jentene problem. Sidan dei går på same skule med same utstyr, var det svært merkeleg at den eine maskina hadde sterkt signal på same staden som den andre miste signalet.

Maskinene har eit Intel AC-3160-kort internt. I utgangspunktet eit rimeleg kurrant kort. Eg opna service-luka og sjekka at antennekablane sat fast (1 og 2 på bilete). I første omgang tenkte eg at det kunne vere brot ein eller anna stad på antennekabelen som strekker seg frå under maskina opp og rundt skjermen. Litt seinare på kvelden søkte eg på nettet og kom over eit innlegg på eit forum der ein kar med ei maskin frå Toshiba med same kortet hadde same problemet. Han hadde sendt maskina på service og det viste seg at nettverkskortet var problemet.

Tidlegare i vinter kjøpte eg eit Intel AC-7260-kort for å få samla sum på ein handel over fraktfritt beløp. Planen var å skifte ut kortet i ei anna maskin. Dessverre «likte ikkje» maskina kortet så det har vorte liggande.

No har maskinene som er kjøpt etter avtale med fylkeskommunen 3 års garanti, men då må maskina sendast til Bergen for service. Utan eit sentralt arbeidsverktøy i skulekvardagen i eit par til tre vekers tid seier det seg sjølv at terskelen er høg for å sende inn. No skal eg ikkje dra ein lang diskusjon om kor servicevenleg det er. I første omgang såg eg for meg ekstra små nettverkskort som kan stå i USB-porten. Desse vil stikke ut ørlite og er ein uheldig kan ein skade hovudkortet til maskina om uhellet er ute.

Sidan eg er nevenyttig med datamaskiner, bestemte eg meg for å utføre servicen sjølv og setje inn det kraftigare Intel AC-7260-kortet eg hadde liggande. Det er ikkje vanskeleg og for dei som ikkje er van er det komplett rettleiing på Youtube. Det viktigast er å koble frå straum og ta vekk batteriet. Når alle straumkilder er borte, trykk du eit par gonger på startknappen for å tappe restenergi i kretsane før du byrjar.

Du lausnar to skruer på serviceluka, skyv ho fram ca 1/2 cm og løfter ho bort. No er det berre å løfte/kople antennekablane frå nettverkskortet, skru ut to skruer det er festa med og ta ut kortet. For å setje inn nytt kort er det berre å følge motsett rekkefølgje.

Når maskina var sett i hop at, starta eg ho og Windows oppdaga det nye kortet og installerte nødvendige drivarar. Signalkvalitet va no mykje betre. På staden der maskina med deg gamle kortet ikkje kunne sjå nettverket i huset, hadde det nye kortet svært godt signal. I tillegg såg det mange nettverk i nabolaget som det gamle kortet ikkje hadde ensa i det heile.