Skoparsete er eit stølsområde som gøymer seg aust for Kvinnafossen i ei høgd av ca 450 moh. Det er fleire måtar å kome opp dit. Den kortaste, men brattaste stien startar ved utkøyringslomma der saktekøyrande bilar som kjem frå Hella kan sleppa køen forbi, ca 4 km innom ferjekaien. Her må ein passe på at det er strengt forbudt å parkere i sjølve lomma, men utanom ho er det plass i graset. Eit anna alternativ er å starte på Hella eller Eitorn og gå mot Skoparsete over Kvinnafossen.
Stien startar på oppsida av vegen, i austlege enden av lomma. Stien er merka med varierande kvalitet, men er for det meste tydeleg i terrenget. I starten vil du sjå at det er lagt opp stein som sti/veg. Stien buktar seg sikk sakk opp fjellsida innimellom høge tre så nakne trelegger får du ein god dose av. Av og til kan du sjå over på sørsida av fjorden til Vangsnes eller få eit glimt av Balestrand. Gradvis nærmar du deg Skopargilet med bekken som kjem ned i s-svingen like vest om Skjer. Bekken kryssar du først når du nesten er på høgd med Skoparsete. Han er ikkje store saken, for det meste tørr, så du kan gå i joggesko. Turen til Skoparsete frå Skjer kan samanliknast med turen til Skagasete via Haoahaug frå Kvålen i lengd og høgdeskildnad.
Om Skoparsete er det ikkje stort å sei anna enn at det er eit gamalt stølsområde som ikkje er i bruk. Det står eit gamalt sæl men det har sett sine beste dagar med god margin.
Turen startar i Henjadalen og går på traktorveg med slak stigning fram til Fivelhola. Denne delen passar godt å sykle. Å kunne trille heim att frå Fivelhola er meir enn fristande etter å ha vore på Kjeringafjell. Ca 900 høgdemeter eller 1.800 høgdemeter tur/retur frå Fivelhola sit godt i beina og 4 km ned Henjadalen fortonar seg lite lystig. På Fivelhola tek du til venstre og følgjer ein sti som går sikk sakk opp skogen i fjellstida til stølen Sevi. Her finn du berre eit einaste sæl som høyrer til Johannes Henjum på Henjum. Det passar bra med ein matpause ved sælet før du gjer deg i kast med dei neste 500 høgdemeterane opp til Kjeringafjell. For å kome til stien som tek deg opp til Nuedalen, må du snu deg slik at du har sælet i ryggen og følgje stien opp til foringsplassen/saltsteinen for sauene. Her vil du sjå starten på stien som skråar bratt opp gjennom lia. Litt oppi splittar stien seg og då skal du følgje den med mest stigning. Vel oppe i Nuedalen kryssar du dalen i nordleg retning og går rett opp på platået mellom Skuledalen og Friksdalen på ca 1.100 moh. Her passerer du Blankavatnet på di venstre side mens du går mot foten av siste stiginga opp på Kjeringafjell. Opp mot den fremste eller austlege varden får du eit godt utsyn ned Friksdalen, Røsebotn og opp mot Vogge- og Myrdalsbreen. Snur du deg mot sørleg retning ser du ned over Blankavatnet mot Hermansverk og Sognefjorden. Frå fremste eller austlege varden går du mot vest nokre få hunder meter til den store varden. På nordleg side kan du ta ein titt ned i Eitrebotn mot Kaldekletten. I vestleg retning kan du gå mot Huks-/Grindsdalen og sjå ned mot Stavsete og over mot Stav, Hest og Gildal. På sørsida kan du sjå over Blankavatnet, ned i Skuledalen over Okslahaugen og Øvstestølen ned mot Hermansverk og Sognefjorden.
Turen til Kjeringafjell er splitta i tre deler:
Henjadalen til Fivelhola til og med bilete 50 av 70
Stølen Sevi ligg på nesten 800 moh i Skuledalen over Fivelhola i Henjadalen som er omtala tidlegare.
Like før du kjem til turposten i Fivelhola, tek du til venstre og passerer eit sæl som har kollapsa. Inne i skogen, like bak sælet, kjem du inn på stien som du følgjer opp til Sevi. Du må rekne med ca 45 minutt frå Fivelhola.
Første 1/3 av turen går du sikk sakk opp over, inn mot Skuleåna (utalast Skuleaonao). Ho renn frå Svartavatnet og ned heile Skuledalen og endar ut i Henjaelva ved Fivelhola. Deretter går stien i sikk sakk litt i frå elva, og litt nærare Flya, for å unngå eit berg og ein bekk som kjem ned frå Sevi. Du går gjennom skog og utsikta er so som so. Turen byr heller ikkje på problem for dei med høgdeskrekk. Det er ingen luftige parti med tvilsamt fotfeste som forserast. På vegen opp vil du merke at det på nokre plassar alternative ruter å ta seg opp. Desse har nok kome til når turgåarar har ønskt å ta eit kortare og brattare alternativ for å kome inn på stien att litt over.
Tregrensa går på nedre del av Sevi. Sjølve stølsområdet er fritt for skog. Sevi er ingen stor støl. Her finn du berre eit einaste sæl som høyrer til Johannes Henjum på Henjum. Frå sælet kan du skoda i austleg retning mot Lusaskard på austsida av Henjadalen. I sør kan du sjå ned Henjadalen mot Sognefjorden og på motsett sida Fresvik. Frå sør mot nord vest går Skuledalen. På motsett side av den har du Okslahaugane og Kjeringi. Om ikkje eg hugsar heilt feil skal det vere ei lita bru i sør vestleg retning du kan gå over til Okslahaugane for så å gå til Stokksete og så evt. vidare ned på Kleppa, Raumålsgrindi eller ned på Dalhjedla.
Turen til Sevi kan gjerast som ein kombinert sykkel og spaseringstur. Første delen fram til Fivelhola gjer du unna til sykkel for å gå opp til Sevi. Fordelen er at du etterpå kan trille heim att Henjadalen. Eg kan lova deg at det kjennes bra etter at du har vore ein tur på Kjeringafjellet via Sevi. Ca 900 høgdemeter sit godt i beina og 4 km ned att Henjadalen fortonar seg lite lystig.
Historisk bilete frå før kraftutbygginga
Turen til Sevi er splitta i to deler:
Henjadalen til Fivelhola til og med bilete 50 av 70
Turen til Kjeringafjell er ein tur på nærare tre timar frå parkeringsplassen på Kleppa. I høgdemeter er det snakk om å stige ca 900 meter over ein distanse på ca 9 km.
Har du overskot er Kjeringafjell eit naturleg mål etter at du har teke ein liten pause på Fagreggi, etter i nærleiken av 2/3 av distansen. Strengt teke er det ikkje nødvendig å gå opp på Fagreggi for å gå til Kjeringafjell. Men likar du ikkje å gå ned i Discohola for så vinne att dei tapte høgdemetrane, kan du ta turen opp på Fagreggi og sjå ned over Stokksete, Okslahaugane eller bort mot Sevi osv.
Fagreggi ligg på ca 1.000 moh. Når du står ved varden, snur du deg i nordleg retning og går opp til Kjeringasteinen. Stigningen dit er den brattaste på turen. Frå Kjeringasteinen er det berre å halde fram stigninga i nordleg retning. Gradvis avtek ho til du er på ca 1.260 moh. Du står då oppe, over enden av Skuledalen med Svartevatnet. Frå dette punktet er det lett å skimte dei to vardane. Du kan ikkje gå i rett line mot dei, men må følgje ryggen bak Skuledalen.
Framme ved vardane på Kjeringafjell har du utsyn mot Huks-/Grindsdalen i vest. I nordleg retning kan du sjå Kaldekletten og Voggebreen, som bidreg godt til vassføringa i Henjaelva. I austleg retning kan du sjå ned i Friksdalen som endar ut i Henjadalen ved Nyastøl og over mot Åsenosi, Trastadalen, Høgehaug, Sumhaug og Fjærlandsete. I sørleg retning ser du ned i Skuledalen og elva som renn ned mellom Sevi og Okslahaugane og renn ut i Henjaelva like nedom Fivelhola samt Hermansverk og Sognefjorden inn mot utløpet av Aurlandsfjorden, Fimreite og Fresvik.
Alternativ som går via Stokksete, Aoreveitane og Okslahaugane:
Turen til Fagreggi er ein litt lenger tur enn til Rjupeskar. Begge plassane kan imidlertid besøkast i same slengen. Rjupeskar ligg i den vestlege enden av ein rygg som strekker seg frå Fagreggi. Går du ryggen i austleg retning endar du opp på Fagreggi etter ca 15 minutts gange.
Om du ikkje vil opp på Rjupeskar går du opp på ryggen litt aust for Rjupeskar og følgjer han mot Raude Kross-boksen som står like under Fagreggi. Du har att ei siste oppstiging før du går inn til den vesle varden og kan skue ut over Sognefjorden med meir.
På Fagreggi kan du i aust sjå Fjærlandsetevatnet med Jotunheimen og Hurrungane i bakgrunn. Snur du deg sakte sørover, ser du både Lusaskard, Mjellhaugane, Skriki, Bjørgahaug før du i sørvest ser innover fjorden mot Fresvik og Aurlandsfjorden. Feiosdalen skimtar du samt deler av Vik og Balestrand, Stølsheimen og ryggen til Rjupeskar. Fagreggi gir deg i vest god utsikt mot Grindsdalen med Mælen, Dalsbotnen, Hest og Gildal. Over Discohola kan du sjå Dalsete på Huks-sida av Grindsdalen. Nordom har du Kjeringasteinen og Kjeringi.
Sumhaug er tre sæl/hytter som ligg på vestsida, ved utløpet av Fjærlandssetevatnet. Det er godt mogleg at ein kan kalle det for ein støl, men Fjærlandssete som ligg på austsida av vatnet, er ein større støl med fleire sæl/hytter. Fjærlandssetevatnet med Fjærlandssete og Sumhaug ligg nord om Fardal og Øvstedalen, tett opp mot Leikanger si austre grense mot Sogndal.
Før var den lettaste måten å koma til Fjærlandssete å køyre opp Øvstedalen i Fardal og gå forbi Furesete. På grunn av forlenging av vegen i Njøsadalen er det like lett å nå Fjærlandssete frå Leikanger. Ein køyrer fram til parkeringsplassen ved Tuftahaug og går opp i Hottadalen og over Seltuftebotnen mot Slettebotnen ved Kalvahaugen. Den finaste turen er Skagasete og over Lusaskard der du lett kan velje om du vil gå ned til Sumhaug eller halde fram mot Fjærlandssete.
Vel du å starte i Henjadalen, kan du køyre fram til bommen ved vassinntaket og gå til Flya etter traktorvegen. På Flya må du krysse elva og gå fram på austsida av dalen. Det går forholdsvis greitt fram til du har kryssa to små bruer over Reiseteåi, men stien opp Reiseta kan til tider vere vanskeleg å få auge på. Han byrjar å bli attgrodd. For at du skal ha haldepunkt for å ta same turen har eg lagt ut mange bilete til du er på Sumhaug.
På min tur valde eg å gå på nordsida av Reiseteåi sidan Sumhaug ligg på nordsida av utløpet av Fjærlandssetevatnet. Den beste stien kryssar over Reiseteåi ved Vetlavatnet og går på sørsida av Reiseteåi. Du endar opp på feil side av Fjærlandssetevatnet, men eit langt steg over utløpet får deg over på Sumhaug.
Eg merka fort at mitt alternativ ikkje var mykje gått. Det var ikkje mange metrane før trakket enda i buskas som eg måtte trakke oppå/gjennom for å kome vidare. Det såg ut som sauer kunne snika seg under, men born eller vaksne kunne umogleg kome gjennom. Etter litt såg det ut til at trakket/stien svinga tilbake mot eit sæl som ligg over Osane og Hovden som ligg på kanten av Henjadalen. Du ser det i bileteserien ein del bilete før Sumhaug.
Sidan ein skal følgje Reiseteåi til Fjærlandssetevatnet, er det berre å ta av frå stien og gå mot aust i retning elva kjem frå. Ein må krysse ei stor, men rimeleg tørr myr før ein kjem til ei høgd der ein ser bort på Sumhaug. Litt avhengig av kor mykje vatn det er ved Sumhaug må du velje kor du vil gå. Er det lite vatn, kan du gå ned ved vatnet/elva og krysse rett mot Sumhaug. Er det mykje vatn, etter nedbørsdagar, må du gå litt oppe i bakken som kjem ned frå Høgehaug for å kome til Sumhaug.
Frå Sumhaug er det enkelt å kome seg til Fjærlandssete. Ein kryssar utløpet av Fjærlandssetevatnet med eit langt steg og kjem raskt inn på stien til Fjærlandssete og etter 15-20 minutt er du framme.
Fjærlandssete blir om vinteren og særdeles i påsken brukt som eit skiområde. Idrettslaget i Sogndal trakkar løype vidare frå Høgehaug, nord om vatnet, ned på Sumhaug, langs vatnet på sørsida tilbake til Fjærlandssete. Frå stølsområdet går løypa opp til Storavatnet og Jarbruene, Fagreggi og tilbake mot Stedjekammen slik at ein kan få ein solid rundtur frå Hollekve.
Turen til Sumhaug og Fjærlandssete er delt opp i to deler:
Fjærlandssete er ein støl som ligg nord om Fardal og Øvstedalen, tett opp mot Leikanger si austre grense mot Sogndal. Sjølve stølsområdet er idyllisk plassert på austsida av Fjærlandssetevatnet. På vestsida av vatnet finn ein stølen Sumhaug.
Før var den lettaste måte å koma hit å køyre opp Øvstedalen i Fardal og gå forbi Furesete. I dag er det på grunn av forlenging av vegen i Njøsadalen like lett å nå Fjærlandssete frå Leikanger. Ein køyrer fram til parkeringsplassen ved Tuftahaug og går opp i Hottadalen og over Seltuftebotnen mot Slettebotnen ved Kalvahaugen.
Men vil du gå den finaste ruta, legg du turen om Skagasete og Lusaskard. Du kan køyre til Skagasete med bil om du ikkje ønskjer å gå opp skogen frå Kvålen eller Dalenfeltet. Fordelen med å ikkje ta bilen til Skagasete er at du kan bruke turen som del av ein rundtur der du går til Fjærlandssete over Lusaskard for så å gå til vestsida av vatnet til Sumhaug og ta turen ned Reiseta til Flya og gå heim Henjadalen. Det er berre ein kort tur over elva frå barneskulen for å hente bilen på Kvålen.
Turen frå Lusaskard går ned Skitbrekkene og du har god oversikt i alle himmelretningar. Ein fin dag vil du sjå Jotunheimen med Skagastølstindane i horisonten. Turen går i lyng og graskledde skråningar mot aust. Du vil tidleg få auge på Fjærlandssetevatnet og Sumhaug. Om du ikkje vil heilt til Fjærlandssete, kan du ta av i nordleg retning og gå mot Sumhaug. Når du er komen omtrent halvveges på turen frå Lusaskard til Fjærlandssete, vil du sjå stølsområdet. Det er berre å halde fram nedover mot stølen. Om litt vil du få auge på Kalvevatnet. Nede ved vatnet kjem du inn på stiar du kan følgje mot stølsområdet eller du kan svinge vestover og følgje sti mot Sumhaug.
Turen til Fjærlandssete over Lusaskard er delt opp i fire deler:
Det som skulle vorte ein støl, Bergsete, ligg like under Mjellhaugane, over Havrevatna. Dei byrja å bygge opp sæl av stein for fleire mannsaldrar sidan, men gav opp sidan det var for lite ved i nærleiken. I dag trur eg det skulle vore fullt mogleg å hatt støl der. Tregrensa har drege seg oppover og det er ikkje langt til veden. Drikkevatn var ei anna utfordring på Bergsete.
Det er fleire måtar å kome seg dit på. Ein er å gå Njøsadalen til Fadnastølen og opp til fremsta Havravatnet. Du går til enden av vatnet, der det renn ned i Øvstedalen, og kryssar utløpet. Her vil går du bratt opp Moldbakken før du etter litt svingar sørvestover og går på kanten av berget over det fremste Havravatnet. Stien opp Moldbakken og over vatnet er lett å følgje. Du treng å vere litt sterk i høgden. Sjølv føler eg litt ubehag på eit lite stykke av stien over vatnet, men med fokus rett fram går det greitt. Bileta er av typen “hofteskot” akkurat her. Ein kan alltids ta seg ein titt ned når ein står litt mindre utsett til.
Når du er komen over det luftige partiet, kan du velje minst to måtar å gå mot Bergsete. Ein måte er å følgje sauetrakk fram mot myra som endar ut i Kvannskar. Du går ikkje ned på myra, men svingar til venstre inn mot Mjellhaugane. Veggane av det som ein gong skulle verte sæl av stein er lett synlege. Ein anna måte er å gå rett på foten av Mjellhaugane. Når du kjem opp på dit, vil du stå litt nord for Bergsete. Frå Bergsete kan du gå opp på Mjellhaugane og/eller halde fram mot Hangsete.
Fjellet Skriki på 1.227 moh ligg ikkje i Leikanger kommune, men i Sogndal kommune. Toppen ser du lettast når du nærmar deg Fardal frå Sogndal, etter bilvegen. Skriki ligg over Ølmheim og mot Fardal. Det er blir eit godt stykke å gå frå Leikanger. 4 – 5 timar bør du rekne på turen. Naturlegvis vil du også sjå han på turar som til t.d. Lusaskard eller Kjeringafjell.
Utgongspunktet for min tur var transformatorstasjonen på Njøs. Etter eit lite stykke på traktorveg startar den bratte stien kalla Kidlestigen (Geitekillingstien) opp til Bjørgahaug. Eit mindre bratt og luftig alternativ er å parkere ved rasteplassen på Sanden, like ved der 80-sona startar mot Fatla og Sogndal. På Bjørgahaug, 362 moh, kan det vere greitt med ein liten pause før ein stig vidare opp til Andhovden.
Frå Andhovden mot Hangsete og inn Hangsetedalen til Kalvavatnet, ved foten av Skriki, er det eit langt stykke å gå på god sti. Heldigvis er ikkje stiginga like kraftig som på den første biten. Du må ha tolmod og rekne med 2 til 3 timar frå Andhovden. Sørg for å ta pausar med jamne mellomrom og fyll på med mat. Etter cirka halvveges vil det vere mange alternativ til å bryte av mot nord og gå i retning av Mjellhaugane.
Framme ved Kalvavatnet kan du gå ei sløyfe mot aust/søraust og kome inn inn på stien som kjem opp frå Norane. Eg likar å gå direkte på og siktar meg inn på ein stein, kalla Novstein, som ein ser, litt oppe, på sørlege del av vestre veggen til Skriki. Når du kjem opp til Novsteinen, er det berre å følgje stien mot toppen og varden som ligg på 1.227 moh.
Ved varden vil du legg merke til at du er opp på eit vidt platå. Ta turen rundt for å sjå deg om. Det er vel verd den ekstra spaserturen. Utsikt i aust over Sogndalsdalen, Slakkafjellet, Skardsbøfjellet, Kjørnes, Eidsfjorden. Skyene sperra for utsikta til Storehaugen og TV-sendar. Mot sør ser du Fimreite og Fresvik. Skyene sperra for utsikta mot Frønningsåsen, bak Fimreite. Under Skriki ser du stølane Breisete og Orrabu. Ser du meir vestover ser du over Honnsetevatnet, Kalvavatnet, ned mot Hangsete og Leikanger, Feios, Vangsnes og Balestrand.
Den nordvestlege toppen, Veten, gir best utsyn mot vest, nord til aust; frå fjorden og bygdene langs han, samt Skriksvatnet, Kalvavatnet, Mjellhaugane, Lusaskard, Furusete, Fjærlandssetevatnet. Mot himmelen skimtar fjelltoppane i Leikanger som Mælen, Hest, Kjeringafjell, Myrdalsbreen, Synnavaskjer og Sogndals skitopp Blåfjell. Tek du turen seinare på dagen, vil tinderekka vera i utsikta vere mindre utsett for skyer. Du ser også ned i fremste del av Øvstedalen med Svartavatnet og stølane rundt, samt over i Sogndalsdalen. På Skriki kan du også oppleve skyene stryk forbi deg.
Eit alternativ nedatt er å følg merka sti ned til store steinen. Ikkje sving inn under steinen på den første stien/dyretrakk. Neste sti er merka med raude prikkar. Følg den nedover til du kjem til den store, mørke kampesteinen ca 1 minutt og 30 sekund ut i videoen under. Den skal vere grei å sjå når ein er oppe på haugane aust for Kalvavatnet på veg opp.
Når eg braut av ved steinen, valde eg å halde meg litt for mykje til nord. I stadenfor å kome rett på Kalvavatnet vart det meir ein boge, men det er ingen problem å korrigere kurs i dette terrenget.
Arild Bjørk 