For dei som leitar gjennom bloggen vil de sjå at eg er for kraftverket som søknaden er sendt på. Det er fleire grunnar til det:

1. Økonomi

Kommunen vår er ikkje rik og har mange utfordringar:

• Vi manglar symjebasseng. Elevane våre får ikkje ei tilfredsstillande symjeopplæring. Det er forskjell på å ha kjennskap til symjing og faktisk kunne symje.
• Utbyggingar på skular blir gjort klattvis til høgare kostnad enn om ein hadde samla to steg.
• Vi har eit utfordring på leidningsnettet for drikkevatn der mykje er gamalt og lek som ein sil.
• Vegane er heller ikkje i den beste forfatning. Det er berre å nemne djupe hjulspor og dårleg dekke.
• Moderne ikt-tenester
  Telenor driv etter bedriftsøkonomiske føresetnadar og har etter det eg veit ingen planar for kabling av bygda. Mykje kan løysast trådlaust, men kva med tunge datatenester som tv, video og lyd i høg kvalitet. Dei som bur nær ungdomsskulen med sentralen har ikkje problem med kapasiteten, men på Hermansverk står det dårleg til på det gamle koparnettet. Kan det at kommunen ikkje kan tilby innbyggarane tilgang til slike tenester vere med å styre potensielle innbyggarar og skattekroner til andre kommunar?
• Vi kjem til å få større utfordringar etterkvart som alderssamansetjinga i Leikanger endrar seg til fleire eldre. Her er det snakk om alt frå omsorgsbustader til heimesjukepleie.
• Kan vi lite på at staten sikrar Leikanger arbeidsplassar til ei kvar tid? Det har gått bra hittil, men kva med den dagen det blir gradvise nedtrappingar for å samle seg andre plassar? Har kommunen i dag reservar til å stø opp om viktige satsingar til å skape meir balanse mellom private og offentlege arbeidsplassar i Leikanger?
• Du kan sikkert liste opp fleire utfordringar.

Inntektene frå kraftverket kan ikkje løyse ei kvar utfordring slik at vi blir eit slags «mini-Luster» eller «mini-Modalen». Men med millionar ekstra kvart år gjer at ein kan løyse meir av utfordringane og kanskje førebygge noko av dei komande utfordringane.

Eg har ikkje lese alt som dei er mot kraftverket har skrive, men eg kan ikkje sei at eg har lagt merke til at økonomi har vore eit tema frå den kanten. Eg kan ikkje minnast at media har stilt spørsmålet om korleis motstandarane ønskjer å hente inn tilsvarande inntekter på. Sidan eg har rekneskapsbakgrunn ser eg berre to måtar å gjere det på: kutte kostnader og tilbod eller auke skattar og oppretthalde tilbod. Eg reknar med at for dei fleste er det eit val mellom pest eller kolera….

2. Grunneigarane er for, kvifor sei nei?

Kvifor skal kommunen sei nei så lenge drikkevassforsyninga er sikra? Er det ein refleksreaksjon a la Ludvig (i Flåklypa) eller innbiller ein seg at vi lever i eit Tidemand og Gude-måleri?

Slik eg ser det blir inngrepa minimale og over tid vil mykje få sitt grøne teppe slik at det synes mindre.

Det var masse støy om traktorvegen til Hangsete, men vi ser han knapt. Eg har gått vegen fleire gonger. Det er ingen veg for bilar, men han vil blir svært bra for dei som ønskjer alternativ rute opp til både Bjørgahaug eller Hangsete. Vegen svingar tett forbi stien opp til Kyrafossen. Han gjer denne turen lettare tilgjengeleg. I motsetning til opp Kidlestigen treng du ikkje stoppe for andre når du prøver å setje personleg rekord i motbakkane. Eg ser elles fram til at grunneigarane får rydda litt i skogen i nærleiken. Dei gamle granfelta har vore mogne for felling lenge.

3. Dalane gror att

Eg har gått mykje i Leikanger kommune, spesielt dei siste 5-6 åra. Berre på denne korte tida har lagt merke til store endringar. Eg har ikkje talt småfe eg treff på, men eg er 100% sikker på at blir mindre av dei. Utan våre firbeinte gartnarar får botanikken fritt spelerom. Eg merkar det spesielt opp forbi Ruud. Tidlegare vart det på garden slått her oppe og oppe på Skare var det sauer som beita. No er det slutt og ein vassar gjennom enger som naturen gradvis på veg til å ta tilbake.

Det same skjer i Henjadalen. Dei som berre går til Flya ser det ikkje så tydeleg. Det er få eller ingen som legg merke til om veggen av tre på innsida tetnar til. Går du på framover mot Nyastøl og vidare så vil du legge merke til korleis vegetasjonen tettar seg til og til tider kan ein spørje seg om det faktisk går ein sti her. Vestsida av elva fram til Nyastøl er nok litt betre, men det er no tett her og der.

Med vegar lengre inn i dalane og opp i terrenget kjem ein seg nærare det som verkeleg er oppleving. Ein slepp å bakse seg gjennom skog i nærare 10 km før ein er fri og kan nyte utsynet. Slikt er ikkje moro dersom ein går på stadar der flåtten herjar som verst. Heldigvis er eg ikkje populær hjå dei.

I dag er det mange som ikkje får nyte områda i Leikanger fordi tilkomsten er for dårleg.

Huks- eller Grindsdalen har ein dårleg veg på 6 km som fordrar høg bil. Det er dårleg med møteplassar slik at du kan ende opp med å rygge lange distansar. Alt dette hemmar innbyggarane i å nå opne turområder med fri tilgang til høgfjellet.

Henjadalen har bom på grunn av drikkevassinntak. Her skal ein i tillegg ikkje slå opp telt heller bade. Med betre tilkomst inn i dalane kan innbyggarane i Leikanger verkeleg få oppleve flotte områda over skoggrensa, gode fiskevatn og opne områder å vandre i.

På den andre sida har vi Njøsadalen med veg både til Skagasete og mot Geitadalen. Det går greitt å køyre vanleg bil til begge plassane.  Med å kome seg opp på Skagasete får ein lettare tilgang til områda opp mot Lusaskar. Vegen mot Geitadalen endar under Hottadalen eller Tuftahaug. Parkeringsplassen er ikkje langt frå tregrensa slik at du kan gå i rimeleg opne områder derifrå. Turen fram til Fjærlandsete er vorte vesentleg kortare. I dag treng vi ikkje køyre inn til Fardal og opp i Øvstedalen for å gå den kortaste turen til Fjærlandsete. Det har vorte merkbart har det vorte større trafikk i Njøsadalen. Årsaken til det er betre tilgjenge. Det er flott at både grunneigarar og innbyggarar kan nyte godt av denne vegen.

Grunneigarane får med vegane i dalane lettare tilgang til skog og områder som kan vere eit incitament til å rydde skog for å ta ut verdiar som elles vil rotne på rot. Eg er litt meir usikker på om det blir fleire firbeinte gartnarar i områda. Det har meir med økonomien i landbruket å gjere. Uansett vil lettare tilkomst for grunneigarane og bøndene ikkje vere til hinder for fleire dyr i områda.

Eg har vore oppe i ulike sidevegar i Jostedalen. Det er ikkje mykje du ser att av eit tverrslag, men eg legg merke til at det letnar nok fotturen ved å kunne starte turen inn i snaufjellet langt oppe. Kva med Nørstedalsseter inst i Fortunsdalen? Må nok sei det er finare å kunne køyre fram og ha ho som utgangspunkt for turar enn å først måtte gå Fortunsdalen for å kome dit.

Kvifor skal ikkje innbyggarane i Leikanger og tilreisande ha tilgang til opne turområder alle plassar i kommunen?

Det er viktig at vi legg til rette for ulike måtar å røre seg på. Kombinasjon av kunnskapsarbeidsplassar og moglegheita for eit variert tilrettelagt tilbod av fysisk aktivitet vil gjere Leikanger meir attraktiv.

Meir kjem etterkvart….

Microsoft gav opp bloggetenesta Live Spaces, så no har eg flytta til WordPress med løysinga Live Spaces tilbydde. Dei gamle lenkene til Live Space-sider går via omdirigering WordPress. Eg trur det er lurast å korrigere desse lenkene til faktisk å peike direkte mot sidene hos WordPress. Ein veit aldri når omdirigeringa sluttar.  Det vil ta noko tid å få justert alle lenkene.

Det ser ut som om saka om kraftverk i Leikanger kjem opp att no. Fleirtalet går framleis i mot.

Det er mogleg at eg har vanskeleg for å forstå, men slik eg skjønar saka så vart det framforhandla ein avtale av velvilje frå Sognekraft. Her ligg det inne 10 millionar og 1 million til barne- og ungdomsidrett. Skulle ein ha følgt minimumsreglane hadde det vore lommerusk Leikanger kommune ville fått. Prioritet av vasstilførsel er/var òg sikra i avtalen. Avtalen var på plass og godkjent av kommunestyret før nokon av ein eller anna grunn fekk kalde føter eller idear om at ein kunne greie noko betre. Vi snakkar om eit soleklart avtalebrot. Slike har som oftast  konsekvensar. Sognekraft var ikkje verre på det enn at dei gjekk i nye forhandlingar.

Det er greitt å spele høgt når ein veit at ein har trumfkortet, men i denne saka har Leikanger kommune ingen ting. Eg er rimeleg sikker på at utbygging blir det uavhengig av kva som måtte skje i kommunestyret. Det vil vere synd om Leikanger kommune kjem til å sitje att med småpengar. 10 mill kjem godt med i ein anstrengt økonomi, men det ser ut som om dei folkevalde meinar at innbyggjarane har evne til å akseptere auka (eigedoms)skattar, avgifter. Ein kan vel heller ikkje sjå bortifrå at vederlag for bruk av kommunen sine lokaler, t.d. idrettshallen og skulen, gjer eit byks. Dei folkevalde får òg ta høgde for eit erstatningssøksmål frå Sognekraft samt betale for kunstgrasbana som ein ikkje lenger vil ha midlar til.

Eg reknar med at framtidige aktørar bit seg merke i korleis politikarane har handtert saka. Eg er ikkje sikker på at andre vil vere like velvillige dersom ein kan sleppe unna med å følgje eit eller anna lovpålagt minimum. Eg veit kva eg ville ha valt…

Eg har registrert at det vart litt støy når vedtaket vart fatta og at det framleis «ulmar i glørne». Her om dagen kom eg på at ved Hermansverk, i Fatla, har vi eit svært luftspenn over til sørsida av fjorden. Det er vel 4 km i rett line over. Frå same plassen på sørsida av fjorden har vi eit like langt luftspenn over til Fimreite. Det siste er merka med små raude kuler på kablane. Korkje heimanfrå eller frå badestranda på Hermansverk greier du å sjå strekka, med mindre du går inn for det. I mørke skuggeparti kan du sjå i kablane. Den einaste gongen du kan sjå dei er dersom det er låg sol om kvelden. Mastene både på Fimreite og på sørsida er vanskelege å sjå, men dei siste mastene før spennet er i raudt og kvitt. Det er ein akseptabel pris å betale slik at dei som flyg i området ikkje endar opp i spenna.

Så er vi over til det ein i Hardanger er så redd for: At det skal gå ut over turismen i regionen. Mi oppfatning er at turismen i indre Sogn lir inga naud av desse spenna. Cruisebåtar og luksusyachtar må segle under for å kome til Flåm, Nærøyfjorden eller Lusterfjorden (Skjolden). Vil dei til ei evt. komande cruisekai i Sogndal, greier det seg med å sigle under det frå Fatla til sørsida, men ein må sigle parallelt med det frå sørsida til Fimreite eit kort stykke. For ikkje å snakke om at dei må under spennet frå Fardal til Fimreite.

Trafikken til Flåm og Nærøyfjorden har aldri vore så stor som i dei siste åra. Finanskrisa kan ha hatt sin innverknad, men det seglar jamnt og trutt båtar/skip inn og ut for å få med seg attraksjonane. At ei kraftline øydelegg for turismen har eg lita tru på. Eg har meir tru på at i framtida vil vår satsinga på vasskraft stå fram som tydelegare og eit langt meir fornuftige val av fornybar energi som også kan bli ein attraksjon. Land som ikkje har våre føresetnader, må basere seg på energi frå andre kjelder. Eg veit kva eg ville valt om det stod om vassdrivne kraftverk, vindmølleparkar eller store solcelleparkar. Det første er vanlegvis gøymt vekk i ein dal. Dei to siste er avhengige av tilgang til vind eller sol det meste av døgeret og må plasserast på opne plassar. Men kanskje er det best med atomkraft?

Naturlegvis kan det vere noko å justere med omsyn til traseval enkelte plassar i Hardanger. Å flytte litt på nokre master her og der bør la seg gjere, men eg har inga tru på slike kablar i jord eller i fjorden. I mi enkle tru er eg overtydd om at det er enklare å finne eit brot i eit luftspenn med å fly eit helikopter langs spennet enn det er å feilsøke nedgrevne eller -søkte kablar. Ligg kabelen på botnen vil han bli påvirka av endringar i botnforholda som t.d. at deler av botnen raser ut eller at nokon slepper noko ned på han. Det kan vere straum- og botnforhold som gjer at kabelen ligg og gnisser og ryk eller det går hol på isolasjonen, slik at straumen går til jord.

Eg vil berre minne om kva som skjedde når dei skulle strekke ein sjøkabel til Måren sitt kraftverk i Sognefjorden. Kabelen miste dei frå båten og det vart vurdert rimelegare å strekke opp ein ny. Eg registrerer at BKK har kjøpt kabelen og at dei var usikre om alt var OK. Heldigvis var heile kabelen brukande, men som ein ser: Det tek mykje tid før ein kan få fiksa brot i ein kabel som ligg i sjøen.

Eg kan også dra fram andre eksempel på sjøkablar som står omtala i denne artikkelen. Sjøkabelen til Nederland som Statnett meinar er teknologisk svært avansert, har hatt 3 straumbrot siden han kom i drift i 2008. Det siste tok 3 måneder å reparere den siste feilen. Over Oslofjorden har Statnett ledningar som kryssar fjorden i sjøkablar. Her erfarte Statnett samtidig feil på sjøkablane til 2 av ledningane, med svært lang reparasjonstid.

Kor dyrt og miljøvennleg er det å leggje nye kablar når ein kabel ikkje er lønsam eller tilnærma umogleg å reparere? Er det ikkje mykje isolasjon i ein slik kabel som ikkje er så lett nedbrytbar i naturen? Kor lang tid på ein bruke gasskraftverk og gjerne mobile gasskraftverk til å avhjelpe ein situasjon med eit langvarig problem med sjøkabelen? Ryk ein kabel frå eit luftspenn og hamnar i fjorden, vil den vere av reint metall og ruste over tid.

Vår nabokommune viser interesse for oss. Det er sikkert mange årsaker til at det kan vere lurt. Ein av dei lurer eg på om kan ha noko med at det nok vil bli eit kraftverk i Leikanger kommune, der kommunen skal vere ein del av eigarane. Som eg har sagt tidlegare, vil energibehovet vårt ikkje bli mindre. Erstatning av fossil energi vil krevje sitt. Det er ikkje vits i å drøyme seg vekk i at ein ikkje vil trenge mindre elektrisitet. Vi kan effektivisere eksisterande elektrisitetsavghengige bruksområder, men når ein skal levere energi til områder som tidlegare drog nytte av fossil energi vil det uansett krevje meir utbygging og utnytting av energikjelder som vass-, bølge-, vind-, sol-, kjerne- og jordkjernekraft.

Uavhengig av motstanden vil nok det kome. Det blir gjort så mykje tilpassingar rundt Leikanger, for å ta styrke forsyninga til Midt-Noreg, at det vil vere direkte merkeleg om ein vel å ikkje gi konsesjon. De kan bli lett å sjå på Leikanger som ei grei inntektskjelde. Det eg lurer på er korleis ei slik samanslåing vil påvirke det geografiske området som i dag utgjer Leikanger. For meg er ei samanslåing heilt greitt dersom ein vert sikra at Leikangerkområdet blir utvikla. Endar vi opp med at vi blir ei inntektskjelde for utvikling av Sogndal sentralt, er eg i mot.

2009 ebbar ut. Det har vore eit interessant år både jobbmessig og privat. Diverre har det vorte så som så med nye turar her, men eg satsar på at 2010 let meg vere litt meir aktiv her. Stikk i det minste innom her i 2010 og sjå etter nye oppføringar i bloggen min.

Politikarar sluttar aldri å forbause meg, men no er det like før det sig over i likesæla for meg. Før sommaren gjer dei vedtak, men over sommaren har nokre ekstra utbrytarar ombestemt seg. Det er svært lite profft å gå inn for ein avtale og så kome etterpå og angre seg. Det er ikkje slik at lov om angrerett gjeld på slike avtalar. Eg har i tidlegare innlegg sagt mitt i saka når eg syntes det gjekk over alle støvleskaft:

1. Kraftverk i Leikanger
2. Er Sogn Avis ubalansert i kraftverksaka?

Slik eg har forstått det, meinar ein at avtala ikkje er god nok for Leikanger kommune og ein drøymer om å få ut nærare 3 gonger meir. Ikkje veit eg, men det synes som representantar har informasjon frå sentrale kjelder i Sognekraft på kor langt dei kunne tenkt å strekkje seg. Kan den nye domen i Høgsterett ha noko med dette å gjere? Men kommunen eig vel ikkje fallrettane. Er det ikkje grunneigarane? Det er eit høgt spel dei gir seg ut på og før eg går vidare vil eg sende kommunestyret ei lita musikalsk helsing. Dei treng verkeleg sparesset no og eg håpar dei ikkje er like likegyldige til utfallet som Lemmy:

If you like to gamble, I tell you I’m your man
You win some, lose some, it’s – all – the same to me
The pleasure is to play, it makes no difference what you say
I don’t share your greed, the only card I need is
The Ace Of Spades
The Ace Of Spades

Det er ikkje alltid at ting fell i kommunen sin favør. Eit eksempel er tinghus 2 og 3 som fram til 2005 husa Fylkesskattekontor, Skattefut og Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. Leikanger kommune hadde for ein del år tilbake gode moglegheiter å få selt dette anlegget, men ein meinte at avtala var for dårleg. For nokre år sidan var det ein eller anna som kom med ein ide om å gjere bygga om til luksushusvære for nyrike i dei baltisk/austlege landa. Trua var stor og det vart rapporterte villig vekk om dette “fantastiske prosjektet”. Kven ville vere villig til å bu i luksushusvære mellom ein kyrkjegard med gravplass og eit kloakkrenseanlegg, lurte no eg på? Den som i dag vil gi kr 1 og legge ut godt og vel 3 millionar for å rive tinghus 2 og 3, kan få gjere det. For meg er det ei gåte kven som skal stå for det.

Sagagjerde var eit hus som banken eigde ved inngangen til Rivedalen. I dag ligg plassen til huset under den nye vegen og parkeringsplassen ved vårt nye, men uferdige hall/kjøpesenter. På tida Sagagjerde vart selt var det nok uvisst om hallen og bruken av den gamle bygningen, som tidlegare husa Drægni og seinare Lærum sin eine fabrikk. Det er vanskeleg å vere framsynt, men kanskje ein investor nettopp såg det som ville kome. Han kjøpte huset rimeleg. Det vart pussa litt på det og leigd ut, som tidlegare. Etter nokre år måtte kommunen kjøpe huset for 3 eller 4 gonger for å kunne realisere hallen. Riving på over 400.000 kom i tillegg.

Som mange andre kommunar måtte Leikanger kommune avhende andeler i kraftverk på grunn av trong økonomi og føreståande investeringar. Trua på pengar tente ved å flytte verdipapir har vore stor. Men i motsetning til vore elvar og bekkar, tørkar denne pengestraumen inn og set oss på bar bakke ei tid. Heldigvis har ikkje Leikanger gått på dei same kreative luftslotta som Vik med fleire var lokka inn på med god hjelp av kommunaldepartementet. Kraftverksandelane hadde kommunen eigd vel i 40-50 år. Avkastinga hade kanskje ikkje vore for stor, men eg var av den krystallklare meininga at å selje andeler var riv ruskande feil. Seinsommaren og hausten har vist at vatn til å drive kraftverk får i rikelege mengder. Det er viktig å halde på realverdiane istadenfor satse på luftslott på børsen. Å selje det til andre for småpengar slik at dei kan tene større pengar i det lange løp er ikkje lurt.

Kva kan Noreg takke for at vi har romsleg økonomi?

Eg trur mange gløymer at norsk økonomi er i dag det den er, takka vere vår ekstremt gode tilgang på naturressursen: olje. Måten Noreg løyste dette på er vidt forskjellig frå den liberale haldninga i Storbritannia. I dag kan vi konstantere at vi har kome langt betre ut av det med vår modell enn Storbritannia. Inntektene her på berget fløymer over og tronge tider vil eg hevde at vi ikkje veit kva er.

Finanskrisa har vorte bremsa, men det er fordi statar har gått inn med massive støttepakkar. Gjelda til visse statar går langt utover eitt års statsbudsjett for staten. Situasjonen lignar meir på gjeldsbyrda etter andre verdskrig. Så kan ein stille seg spørsmålet om kor mange gonger statane kan gå inn og redda finansnæringa. Gordon Gecko fins i hopetall. Ingen må tru at dette er siste gong ting går “åt skogen”. I dag er Kina nøkkelen. Dei eig mykje i t.d. USA og eg er ikkje i tvil om at dersom dei ville det, hadde dei hatt evne til å omgjere USA til eit seddeltrykkande regime tilsvarande Zimbabwe.

Har vi det vanskeleg?

Det framleis folk som har det vanskeleg, men definisjonen av vanskeleg bør ein tenke over og definere betre. Det skal ikkje vere slik at alle skal ha to bilar, båt, hytte ved sjøen og/eller på fjellet eller for den del reise to gonger til syden for året. Kor står det at huset skal ominnreiast og møblar utskiftast kvart femte år? Kor står det at ein skal skifte ut garderoben 1 til 2 gonger i året? Kvifor skal ein alltid ha det siste i mobiltelefonar og “duppedingsar” som fort blir liggande å samle støv når spaninga og nyhendeverdien har gått ut? Er vår definisjon av vanskeleg litt for “hip” og for krevjande? Min konklusjon er at vi er litt for høgt på Maslows behovspyramide og har gløymt kva vanskeleg er.

Kva har vi i bygda?

NAV-kontor, Vegkontoret og Norge.no/Difi er ting som er lagt hit i nyare tid. Skatt, fylkeskommune, fylkesmannen og naturlegvis kommunen har vore representert her i lengre tid. Fellesnemnaren er at dette er offentlege arbeidsplassar. Victor Norman er politikaren som i mine auge har vore den som har bidrege mest. Men Akersgata felte han på bagatellar. I dag sit AP, SV og SP ved roret. Utflytting av arbeidsplassar er so som so. Iveren er ikkje akkurat markant.

Utover dei store offentlege arbeidsplassane har vi ein variasjon av mindre arbeidsplassar som t.d:

• Eit par mindre hotell som er mykje sesongavhengig.
• Avisa – Sogn si “positive og ukritiske røyst” i vesentleg saker?
• Henjatunet med servering og gardsturisme som er mykje sesongavhengig.
• Etablering av nokre institusjonar rundt om i bygda.
• Eit mindre forlag.
• Eit par serveringsstadar.
• Bilverkstad.
• Diverse mindre verksemder som konkurrerer med Sogndal i handel.
• Diverse mindre handverksverksemder.
• Sikkert litt eg har gløymt.

Eg rosar alle som er villig til å gå den ekstra mila og satse på eit eller anna i bygda.

Kva gir pengar i kassen til Leikanger kommune?

Dei offentleg kontora har mange tilsette, men svært mange av nye og unge tilflyttarane bur ikkje i Leikanger. Vi har ikkje dei same tilboda som Sogndal. Skattlegginga er stadbunden og sidan dei ikkje bur her, vil kommunen ikkje få skatteinntekter. Dei offentlege kontora har ikkje overskot og vil ikkje bidra med skatt til kommunen. Skulle det ha vore ei større verksemd her, kunne det alltids tenkjast at hovudkontoret var ein anna plass. Etter dagens skattereglar blir inntekter skattlagde der hovudkontoret er. Kommunen treng å bli meir attraktive for busetnad og for næringsutvikling for å skaffe meir inntekter. Det er ikkje vits å sitje å klage på at kommunen tek tenestenivået ned på eit lovleg minimumsnivå når dei ikkje har meir inntekter å ta av. Vi må ikkje gløyme at inntekter og utgifter heng saman for kommunen såvel som for meg og deg. Når ikkje inntektene kan auka, må utgiftene ned.

Kva anna skjer her?

• Kjeringi Open – eit etablert arrangement ei helg om våren.
• Sognefjordrennet – rimeleg nytt dags-/helgearrangement.
• Swim festival – rimeleg nytt arrangement ei helg om sommaren.
• Fruktbare dagar – diverse arrangement over ei veke.
• Mannskorrevyen – arragement rundt palmehelga (i 50 år).

Felles med aktivitetane er at det er dugnadsarrangement som står på i sterkt avgrensa tid. Dei gir ikkje eller lite pengar i kassen til kommunen. Ingen har sett seg villig til å bygge vidare å satse på noko rundt det som eg ser som eit varemerka. La meg få lufte eit eksempel:

For meg er det første det som er mest innarbeidd og er moge til å byggje noko opp rundt. Men det kostar pengar og ein må ha tilgang til dalar og flytte parkeringsplassen på Kleppa til minst Stokksete for å kome til ei høgd som er snørik og fri for skog til å kunne få gjort noko.

Skibakkar, løyper og anna aktivitet burde det vore mogleg å fått til rundt Kjeringi både ned mot Stokksete, Eitrebotn, Friksdal/Henjadalen. Om sommaren hadde ein hatt alternative aktivitetar der som sykkelstiar, rulleskiløyper og ulike nedfartsmåtar i bakkane.

Noko slikt kostar pengar og det er mang ei sjel som skal overtydast om at dette kan medføre ei utvikling av Leikanger som gjer bygda attraktive busetnadsmessig ved å tilby framtidsretta aktivitetstilbud og tenester og gjere flotte friluftsareal i Leikanger meir tilgjengeleg. Hadde noko slikt lukkast ville ein fått auka skatteinntekter med dei moglegheiter det vil gi kommunen. På den andre sida kan det sjå ut som om vi må infinne oss i at vi ligg i eit nedbørsfelt. Og skal ein følgje klimaspådomane, er det ikkje sikkert at veret tillet dette.

Kvifor gret nokon over Henjadalen?

Som innfødd har eg ikkje greidd å finne ut over kva som er så stort med Henjadalen. Er det elva som er det store? Er det den rolige vassføringa ein tørr sommar? Er det skuggen og elvatrekken som gjer Henjadalen kjøligare ein steikande sommardag? Det kan ikkje vere skigåinga ein vintersdag i det som eg vil kalle “skuggenes dal” med Ingen sol og kald elvatrekk. Er det villskapen i elva med buldringa frå vatnet og rullinga av steinar ein vår- eller haustdag? Set Dykk gjerne ein dag nede i Lundene, der elva renn friskast eller på Henjaelvbrua. Prøv å få ein blund på auga i levenet. Teltplass ved elva kan eg sikkert få ordna.

Eg har bite meg merke i at dei ivrigaste mostandarane er personar som spaserer eller joggar på den dårlege traktorvegen inn til Fivelhola og Flya. Dei bruker halve lengda av dalen. Derifrå og fram mot Nyastøl, inn Friksdal og opp mot Trastadalen eller Fjærlandsete må ein over på dårlege stiar i tett vegetasjon. Kvifor ikkje nyte fiskelukka i Trastadalen eller Myrdalen eller ta turen til Nyastøl, opp på Hovden, Sumhaug, Fjærlandsete, Pipehaug, Åsennosi eller til Synnevaskjer og Voggebreen?

Er det nokon som har tenkt over at det er berre to turpostar plassert i Henjadalen: Fivelhola, nær slutten av traktorvegen og den attgrodde, nedfalne stølen Dalhjedla, like over vegen ein halv kilometer frå bommen. Kor mange postar har vi i Grinds-/Huksdalen? Null og niks. Njøsadalen har heile fire turpostar med Fadnastølen, Tuftahaug, Skagasete og Lusaskar. Kva er fellestrekka med desse postane? Jau, dei er oppe frå dalen slik at ein får ei viss utsikt.

Det kan vel ikkje vere så enkelt at ein ikkje ønskjer å springe eller gå på ein asfaltert veg i Henjadalen?

Oppsummering

Det er godt mogleg at mange meinar at eg er pessimistisk i mine syn. Eg vil hevda at eg er realist. Det er betre med ein fugl i handa, enn ti på taket. Kraftverk er ein fugl i handa, men kan vi fange fleire? Kva er dette med lauvingsenter på Grinde? Kva kan det gi? Kva må vi gjere med vegane på Grinde for å få det til? Trur det skal vere vanskeleg å få ein masse trafikk på den vegen, slik han er i dag, utan vidare problem.

Eg har tenkt litt på moglegheit for at noko meir omfattande, ikkje-statleg, blir etablert i Leikanger, men greier ikkje å få auga på noko i horisonten. Er vi for mykje basert på at det offentlege har vore her i for lang tid? Er vi for vane til jobb 8 til 16 og manglar evna til å sjå moglegheiter og vilje til å satse? Eg er intet unntak frå denne observasjonen. På seg sjølv kjenner ein andre, heiter det. Manglar vi gründarar med stå-på-vilje og gode idear? Er vi fanga i “apple-generasjonen”? Dette er ikkje kritikk av Apple. Det var den beste måten å billedgjere det eg vil fram til:

Ein er oppteken av estitikk, former, utsjånad og sjølvrealisering. Interessa for korleis ting fungerer og heng saman er ikkje tilstades så lenge det ser bra ut eller er ute av synet. Ein er dulla bort på ei pute av tru at pengar kjem av seg sjølv. Det overflatiske, tabloide, twitterske og spissa ordkløyveriet, på kortaste mogleg plass, tek over for gjennomtenkte og til tider kritiske refleksjonar eller standpunkt.

Det tok nokre dagar der eg vurderte om eg skulle skrive noko om det som hende eller ikkje. Etter kvart som tida har gått, seig det på meg. Mykje skjedde og vart skrive i veka eg var borte.

På feriereise 20.06.09 sende eg inn ein e-post til Sogn Avis der eg viste til bloggen og ville at bloggartikkelen min skulle inn som innlegg i avisa. Eg legg ved eit bilete av e-posten samt teksten:

Har sett i avisa at det er mykje lesarinnlegg og artiklar vedrørande kraftverk i Leikanger. Mitt inntrykk er at det blir negativt fokusert i innlegga og i artiklane. Eg synes fokuset blir heilt feil.
Eg likar å gå i naturen og har vore frå aust til vest og nord til sør i Leikanger kommune. Eg meinar eg har rimeleg bra oversikt over naturen i kommunen. Mitt fokus er at fleire må få moglegheit å kunne nyte vår natur. Slik som det er no er det eit mindretal som gjennom god form som får moglegheit til å kome seg opp i det eg kallar ei naturoppleving. Det er ikkje mykje spaning å traske etter grusveg nede i dalar og stire inn i tettvokst skog.
Kan vi bruke det at ein vil byggje eit kraftverk til å gjere eksisterande arrangement i Kjeringi Open og Sognefjordrennet til vintersportsaktivitet heile året? Har vi moglegheiten å kombinere ei satsing på vintersport med ei satsing på sommaridrett eller -aktvitetar?
Eg vil utfordre lesarar, så vel som avisa, til å vinkle dette til kva ein kan få til som følgje av utbygginga om ein tenkjer seg om og er villig til å satse. Det eg har skrive følgjer ikkje vedlagt, men kan lesast eller hentast her:

http://arildbjork.spaces.live.com/blog/cns!63C1C9242D4AB2E6!5931.entry

Både tekst og bilete er mine, så alt i innlegget kan brukast.

Arild Bjørk

Stor var overraskinga når eg las gjennom bunken med aviser etter ferieturen. Sogn Avis hadde brukt e-posten som eit innlegg og vist til  bloggartikkelen. E-posten var til avisa og skulle forklare bakgrunnen for innlegget som låg i bloggen min.

Kva er gale med måten avisa gjorde det på?
I dag er det framleis mange som ikkje har tilgong til nettet. Eg får ikkje delt mine idear og synspunkt med avisa sine lesarar i like stor grad. Meinar du blogginnlegget mitt har relevans, sørg for å sende lenka vidare til vener og kjente eller gi det som utskrift.

Var eg for vag i e-posten, kunne noko misforståast?
Eg ser at eg burde nok ha ordlagt meg litt annleis i setninga: “Det eg har skrive følgjer ikkje vedlagt, men kan lesast eller hentast her”. Setninga burde ha lydd “Deg eg har skrive følgjer ikkje vedlagt, men kan lesast og hentast her” eller “Det eg har skrive følgjer ikkje vedlagt, men kan hentast her”. Men sidan det i setninga under nettadressa (URL) heilt klart går fram at eg gir løyve å bruke både tekst og bilete, meinar eg det burde fjerne tvilen. E-posten inneheldt ingen bilete. Saman med “Det eg har skrive følgjer ikkje vedlagt…” er eg av den klare oppfatning at redaksjonen burde ha skjønt at det var bloggartikkelen som skulle vere innlegget i avisa.

Eg har sjekka innboks og spam-filter. Avisa tok ikkje kontakt for å oppklare dersom dei hadde vanskeleg for å forstå min e-post eller om innlegget ville vore for langt.

Kvifor valde eg å gjere det på denne måten?
Innlegg som skal inn i avisa, må redaksjonen tilpasse i sine publikasjonsverktøy i spalteform. Av det eg har fått med meg baserer ikkje avisproduksjonen seg på Word og Excel. Ei fil med artikkelen sett opp for A4-format må omarbeidast av redaksjonen. Nettpublisering i html er den enklaste måte å gi rein tekst/html-tekst. Bilete er sjølvstendige filer som enkelt kan lastast ned og tilpassast i storleik, form og svart/kvitt-formatet. Eg meinte det var det beste alternativet for at avisa skulle kunne tilpasse artikkelen til papirformatet ved enkelt å bruke klipp og lim inn i sine verktøy samt hente ned og tilpasse bilete.

Ettertanke
Artigt er det å lese innlegget til Ingvild Austad som skriv under som Professor i landskapslanlegging, Høgskulen i Sogn og Fjordane. Innlegget ber preg av nostalgi og romantisering av årsaka til kvifor ho flytte hit for 30 år sidan. Mellom anna fordi kulturlandskapet vart halde vedlike. Tida har gått og i dag kan eg gi eksempel på stadar og turområder som står til forfall:

1. Nyastøl i Henjadalen, ved utløpet av Friksdalen. Meinar å hugse at alt var nedfalle første gong eg var der i ca 1992. Det skal ikkje forundre meg at Nyastøl, i det minste, var på god veg til forfall allereie for 30 år sidan.
2. Dalhjedla i Henjadalen gror att. Uteløer dett ned og spraken/einene et seg inn på stølsområdet. Stien opp til Stokksete vart, etter det eg veit, forsøkt rydda for ei tid tilbake, men er vanskeleg å finna både frå Dalhjeldla og der han kjem inn på stien frå Raumålsgrinda til Stokksete. Stien er langt frå tydeleg i terrenget.
3. Fadnastølen i Njøsadalen er prega av at spraken/einene et seg inn på stølsområdet.
4. Turen opp til Vassvarden på Storeholten, frå Hella, byrjar å bli prega av at landskapet ikkje blir helde i hevd. Første gong eg gjekk han var i 2005. Slik eg hugser det var det i 2005 og 2006 sauer i området over Rud-garden og så vart det slutt. Konsekvensen av at sauen er borte var tydelege allereie i juli 2008. Frå eg gjekk ut av dei uslegne engene med høgt gras på Rud-garden, var det tydeleg at graset og vegetasjon tetna til rundt stien. Frå den nederste stølen Skarde og opp til Rudstølen har mengda av vegetasjon merkbart tjukna til.
5. På Orrasete over Engjasete, på Grinde, ser eg dei same tendensane. Eg tok turen til Mælen den 28.06.09 og stussa litt over at eg ikkje traff på dyr i det heile på veg til/frå Mælen. Bilete til høgre er frå Orrasete den 29.06.05 og syner at det gjekk både hestar og sauer der.
6. Eg kan gjerne forsette med Skopasete som gror att og ligg til forfall.
7. Stien opp frå riksvegen til Eitun-garden i Eitorn er eit villniss av blomster og gras.

No er det ikkje slik at eg krev at grunneigarar og dei som disponerer områda skal halde stiar og gamle stølar i hevd. I dag er det ikkje lenger bruk for den vesle vestlandsbonden med nokre sauer på beite. Vi skal og må drive større og meir effektivt. Eg har den fulle forståing at ein ikkje har ønskje om å springe fjella rundt i Leikanger for å samle inn att sauer. Eg registrerer at storsamfunnet aksepterer og betalar bønder for å gå laus på gamle områder med motorsag i håp om å få tilbake det gamle kulturlandskapet. Det blir vel ikkje heilt det same? Er vi ein gjeng med nostalgiske romatikarar som trur ein “quick fix” er det same som det slitet forfedrene la ned? Eg aksepterer at noko forgår og nye ting kjem.

Ein liten detalj som dukka opp tidleg i innlegget er: “Henjadalen som et attraktivt nærturområde hvor jeg opp gjennom årene har tilbrakt mye tid med barn og barnebarn på Flya med bading og fiske…”. Eg har utheva detaljen med raud skrift. Sidan Henjaelva er drikkevasskjelde, er både camping og bading forbudt, jf. bilete til venstre. Dersom vi, som følgje av kraftverket, får flytta vassinntaket lenger opp i dalen, vil det bli anledning til både å bade og drive med camping heimom vassinntaket.

I tillegg har vi det famøse innlegget til Anders Anderssen som samanliknar lokaldemokratiet vårt med Iran sitt styresett. Det er godt at våre politikarar set han på plass i avisa laurdag 27.06.09. Eg vel difor ikkje gå inn på innlegget her. Han prøvd å klargjere seg i avisa den 01.07.09 utan at det retta opp mykje av fadesen.

Det positive var innlegget til Janne Dokken:

Kva arbeider ”Henjadalen sine venner” i mot?
At kommunen skal få minimum kr 4.500.000 i skatteinntekter + inntekter på fallrettar til fellesskapet kvart år?
At kommunen skal få kr 10.000.000 av inntektene frå grunneigarane til fellesskapet?
At bønder med styregruppa i spissen, var så framsynte at dei leigde inn eit selskap til å forhandle fram ei avtale (med Sognekraft), som gjer at meir enn halvparten av inntektene går til kommunen/fellesskapet og til eit 60-tals bønder/grunneigarar?
At bønder som held vedlike naturen rundt oss med beitedyr og arbeidskraft, som gjer at du og eg kan gå tur i det vakre landskapet, ikkje får utnytte ressursane sine?
At kommunen får auka budsjett til å ruste opp alle våre felles gode i kommunen?
At Henjaelva får ei minstevassføring som sikrar alle i bygda nok reint drikkevatn?
At vi produserer energi med fornybare ressurser.
At det kjem tunellar i fjellet der vatnet skal renne igjennom?
At det kjem ny og betre veg fram i Henjadalen?
At det blir bygd ut ein skogsveg slik at bøndene kan utnytte ressursane sine?
Kva gjer de når bøndene legg ned fordi næringsgrunnlaget ikkje er til stades lenger, og alle turløyper gror igjen?
Kva gjer de når kommunen på grunn av dårlig økonomi må kutte på budsjettet, slik at våre felles offentlige gode blir reduserte til minimum av det som er forsvarlig?
Kva gjer de når kulturtilbodet blir redusert fordi kommunen ikkje har økonomi?
Kva gjer de når regjeringa kanskje ynskjer å omorganisere forvaltninga og dei statlige arbeidsplassane blir flytta eller lagt ned?
Er de heldige klarar de å selja huset før prisane stuper, og flyttar etter.
Idealisme er flott, men for å få eit bygdsamfunn til å gå rundt er ein og avhengig av verdiskapande virksomhet.

Janne Dokken.

Dei to første punkta har blitt meir aktuelle. På NRK Sogn og Fjordane, den 01.07.09, vart Leikanger drege fram som ein kommune som brukte langt meir enn inntektene sine. Vi har allereie merka endringar ved at budsjett blir kutta på t.d. skulen, men det var snakk om ein overforbruk på 10.000.000 – 12.000.000 i året for kommunen. Eg lurer på korleis ein skal greie å ta dette inn. For meg står ikkje Leikanger fram som ein ekstravagant kommune som kastar pengar ut i aust og i vest. Kanskje har vi ikkje gjort optimale investeringar i løpet av åra. T.d. skulen ved stadion som ikkje fekk idrettshall, sjølv om veggen stod klar. Skulen vart kanskje for liten for fort, så nytt bygg måtte på plass. Kort sagt: Det er dyrt å vere fattig. Korleis skal Leikanger kome i balanse og likevel halde eit godt servicenivå for innbyggjarane?

Då er vi tilbake til nostalgikarar og romantikarar både utanfor og i Sogn Avis. Journalisme er å formidle nyhende og historiar, men det finst også kritisk journalistikk som går inn i sakene og stiller spørsmål ved det kjeldene vil formidle. I kraftsaka har eg ikkje fått med meg anna enn at Sogn Avis har stått motstandarane side. Avisa har dekka saka med det eg oppfattar som ei klar slagside. Eg hugsar ikkje at avisa på noko tidspunkt har stilt spørsmål på kva for alternativ motstandarane ser for seg for kommunen:

• Kva kan sikre inntekter og moglegheit for utvikling av Leikanger?
• Blir ein kommune meir attraktiv for tilflyttarar dersom han berre kan tilby eit absolutt minimum av tenester?
• Blir ein kommune meir attraktiv med høge eigedomsskattar og avgifter?
• Skal vi vere 100% sikre på at staten til ei kvar tid bergar Leikanger?

Eg kan dra inn Luster og deira moglegheiter som følgje av kraftutbygging. T.d. at dei legg pengar på bordet for å få bygd ut breiband. I Leikanger er sentralen plassert ved Leikanger Ungdomsskule. Når du kjem opp i Lundene på Hermansverk, får du problem å skaffe det breiband over 3 Mbit. Byggefeltet Dalen får ikkje levert ADSL av Telenor. Enivest kan levere, men hastigheitene er på lågaste nivå og under. Til og med Frækaland, langt over byggefelta på Leikanger, har betre hastigheiter enn Hermansverk. Sentralen er nær maksgrensa. Eg meinar å hugse at innbyggarar på Solbakken hadde problem med å få breiband for ei tid tilbake. Telefon er Telenor pålagt å føre fram, men det krev liten kapasitet. Det blir fort til at ein splittar liner som hindrar breiband. Var det ikkje eit breibandsselskap som kjøpte fotballrettane for ei tid tilbake? Skal vi vere attraktive for elektronisk pendling i jobben og underhaldning på fritida, får vi jaggu syte for at infrastrukturen er på plass. Verksemdene som er plassert langs Sognefjordvegen har ikkje problem. Dei er ikkje påvirka. Her ligg fiberen i gangvegen, men Telenor kjem ikkje til å oppretta nokon ny sentral på Hermansverk for å sikre at felta der får hastigheitar på 2 eller 3-sifra Mbit. Telenor driv kommersielt og ikkje veldedigheit. Har Leikanger kommune moglegheit for å legge pengar ut for dette?

Det er ufatteleg at ikkje Sogn Avis har stilt kritiske spørsmål til motstandarane, men fungert som eit ukritisk organ for eit mindretal. Sett i lys av det som skjedde med mitt innlegg, meinar eg at det må vere lov å tenke tanken om redaksjonen i avisa skjermar lesarane sine for innlegg som ikkje talar “deira sak”. Er det slik at vi opplever at tomme boksar er dei som skramlar mest?

Det har vore ein del støy rundt kraftverket i Leikanger i Sogn i våren 2009. Motstandarar bruker eit kvart knep og eit av hovudargumenta er ofte naturopplevinga (i Henjadalen). Eg har gått i fjella frå Hella med Storholten og Troeggi i vest til Skriki i aust. Frå nord har eg vandra nesten til/frå grensa til Fjærland i Grindsdalen og frå Gunvordalen (nesten på Vatnasete) til Hermansverk. Sidan eg kjenner naturområda rimeleg godt, kan eg ikkje skjøne kva dei meinar er så flott med dalar med grusa veg. Å spasere på grusveg nede i ein dal er kort og godt kjedeleg. Takka vere at vi nesten ikkje har sauer att, til å halde vegetasjon nede, er sidene mykje grodd att eller på god veg til å bli det. Det er ikkje lett å finne att gamle stiar i liene.

Nei, skal ein ha ei naturoppleving, må ein opp over tregrensa. Ikkje noko er flottare enn Troeggi, Mælen, Hest, Kjeringi, Skrik, Lusaskard og Synnevaskjær. Og då sit eg ikkje å studerer Grindsdalen eller Henjadalen. Dei er berre nødvendige «transportetappar» for å kome opp eller ned. Eg har høyrt hjartesukk frå folk over kor lite spanande og interessant vandring det var frå Åsenosi, fremst i Henjadalen, til Syril stadion. Nei, eg har ikkje nøkkel til bommen så ein god marsj er einaste alternativet. Eg har heller ikkje suv, så Huksdalen (austsida av Grindsdalen) fordrar også ein lang marsj.

Energi er ikkje noko vi kjem til krevje mindre av. Etterkvart som olje og gassressursar går tomme eller dei ikkje blir politisk eller økologisk korrekte nok lenger, må vi erstatte dei med andre former for energi. Vindmøller skapar store stridar. Hundrevis av vindmøller plassert på land, så vel som i havet, ser ikkje bra ut. Det er store monster som produserer dyr energi. Eg kan heller ikkje sjå for meg at solfarmar, med titusenvis av kvadratmeter med solceller, skal vere betre. Dette er langt meir skjemmande enn nokre små inngrep, skjult langt inne i to dalar.

Ikkje vil inngrepa skjemme fronten mot Sognefjorden fordi dei skjer langt inn i dalar, som buktar kilometervis – om ikkje ei mil – nordover. Turistar på cruiseskip og private yachter vil vere uanande om kva dei djupe dalane skjuler. Elvene våre er knapt synlege frå der båtane passerer, like oppunder Borlaug, på veg til Flåm og Gudvangen. Og så var det fiske. I Henjaelva er det stopp etter ca 1 km opp elva, under ei demning, for fisk. Laksehøl var/er ein attraktiv plass, men sidan eg var barn var dette ein plass som ikkje var tilgjengeleg for ålmenta. Her vart ein jaga av grunneigar eller fiskar. Oppom og fram i Henjadalen er det for det meste fisk i storleiken “kattemat” å få. Fjærlandsetevatnet, Trastadals- og Myrdalsvotni er betre for fiske. Einaste elva vi må ta vare på er Kvinnafossen, ho er eit postkortmotiv.

Vi skal vere glade for vi har ressursar tilgjengeleg som vi kan hauste av. Det blir ikkje mykje i kassa av ein byråkrat som tek på seg det siste i treningsantrekk og joggar, syklar eller går på ski i dalane. Eg trur løypene på Øvstestølen er betre til det siste. Ein får i det minste sol der, ein godversdag. Det blir klaga når grunneigarar ønskjer å forlenge skogsvegar, for å kome fram til sine områder. Men i ettertid får ein enno lengre vegar å jogge på. Ser ein på Njøsadalen har det blitt lettare å ta seg inn i dalen og kome seg opp over tregrensa til opnare turterreng. Heldigvis krev ingen bompengar enno.

Det er godt mogleg at slik som det blir ordna no ikkje vil gi optimal avkasting for kommunen sine ressursar. Men når ikkje kommunen sjølv har økonomisk ryggrad til å vere med å etablere kraftverk, får vi ta til takke med det som er mogleg å få til. Vi må satse på selskap som baserer inntening på realverdiar. Mang ein kommune har svidd seg på dansen rundt gullkalven dei siste åra. Verdiane og avkastinga har forsvunne som dogg for sola. Nokre har valt å satse på hasardspel med godkjenning av departement. Andre har festa som om det var siste dag i tidsrekninga. Dei hadde det kjekt og har i det minste fått minner att for pengane, sjølv om prisen var høg.

Det eg håpar er at ein kan bruke bygging av kraftverk til å utvikle dalane i Leikanger. Vi må sjå til Kjeringi Open og Sognefjordrennet og bygge vidare på arbeidet eldsjeler har lagt ned. La oss også sjå til Voss og kva dei gjer med Ekstremsportveka. La meg ta nokre eksempel:

1. Leikanger har ikkje ein god skibakke. Det er berre tilfeldigheitar om ein greier å halde han open og han er svært kort. Bakken ligg for lågt i høve det varmare veret. Snøkanoner kan ikkje brukast fordi ein ikkje har nok tilførsel av vatnen ovanfrå. Kva med ein skikkeleg slalombakke ned frå Hest (ca 1350 moh) til Grindsdalen eller at ein bygger opp om dette frå Kjeringi (ca 1300 moh) og ned i Grindsdalen eller evt. ned mot Friksdalen?
2. Kva med eit skianlegg fremst i Grindsdalen, i området Eitrebotnen til framom Stavsete? Mykje av området her er ope og vil ha tilgong på sol om vinteren. Snøforholda ser veldig bra ut for meg.
3. Austsida av Henjadalen grensar til populære skiløyper som går over Høgehaug til Fjærlandsete og tilbake til Hodlekve. Dette er ypperleg skiterreng som no ikkje er lett tilgjengeleg frå Leikanger. Ein må til Sogndal for å kome dit om ein ikkje vil kjempe seg fram ei mil i Henjadalen og så opp liene i tett skog.
4. Kva med ei snøskuterbane i Friksdalen, slik at ungdom og vaksne kan herje frå seg utan at vi risikerer å møte dei i full fart i skiløypene om vinteren?
5. Kva med å kombinere nye skibakkar og anlegg med terrengsykkel osv?
6. Kva med moglegheit for paragliding og hanggliding frå toppen av nye skibakkar, t.d. frå Hest eller Kjeringi?

Skal vi gjere Leikanger attraktiv for aktive unge og vaksne i distriktet og på Vestlandet, må vi kunne tilby eit vidt aspekt av friluftaktivitetar i attraktive områder. Attgrodde dalar har ikkje stor verdi.